Chói và quầng sáng sau mổ cận: nên ghi nhận thế nào, khi nào khám lại?

Nhìn đèn đường thấy một vòng sáng bao quanh, thấy tia sáng tỏa ra từ đèn xe hoặc dễ lóa khi lái ban đêm là những cách người bệnh mô tả rối loạn chất lượng thị giác sau phẫu thuật khúc xạ. Một mức chói hoặc quầng sáng có thể xuất hiện trong giai đoạn hồi phục, nhưng mức độ, thời gian và nguyên nhân khác nhau ở từng người. Không nên tự kết luận “đây là bình thường” rồi bỏ tái khám; cũng không thể từ một ảnh chụp đèn đoán chính xác biến chứng.

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) nêu chói, quầng, tia sao và khó lái ban đêm là các triệu chứng có thể xảy ra sau LASIK, đôi khi ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Vì vậy, khi tư vấn trước mổ cần trao đổi về nguy cơ, và sau mổ cần ghi nhận triệu chứng thật. Bài này hướng dẫn cách mô tả để bác sĩ đánh giá, không thay lời dặn riêng theo kỹ thuật bạn đã thực hiện.

Chói, quầng sáng và tia sao có giống nhau không?

“Chói” thường là cảm giác ánh sáng mạnh che mất chi tiết xung quanh, khiến bạn phải nheo mắt. “Quầng” là vòng sáng quanh nguồn sáng; “tia sao” là các tia kéo ra nhiều hướng. Có người thấy bóng mờ thứ hai của chữ hoặc đèn, đôi khi được mô tả là ảnh ma. Những từ này giúp giao tiếp nhưng không tự xác định nguyên nhân. Bác sĩ sẽ hỏi nguồn sáng, môi trường tối hay sáng, mắt nào bị và triệu chứng có trước mổ không.

Một người có thị lực đọc bảng rất tốt vẫn có thể khó chịu khi lái xe ban đêm. Bảng thị lực thường đo độ rõ của chữ trong điều kiện chuẩn, không phản ánh hết độ tương phản, tán xạ ánh sáng hoặc cảm giác trong mưa và ánh đèn đối diện. Do đó, hãy nói rõ ảnh hưởng đến công việc, không chỉ trả lời “nhìn được mười phần mười”.

Nếu chói chỉ ở một mắt và mới nặng lên, kèm đau, đỏ hoặc giảm thị lực, mức ưu tiên khám khác với quầng nhẹ ở cả hai mắt đã được bác sĩ theo dõi. Không nên đánh đồng mọi hiện tượng nhìn đèn có vòng sáng với tác dụng hậu phẫu.

Vì sao hiện tượng này có thể xuất hiện?

Sau phẫu thuật, giác mạc và bề mặt mắt đang hồi phục; phim nước mắt không ổn định có thể làm ảnh dao động và ánh sáng tán xạ. Kích thước đồng tử trong điều kiện tối, độ khúc xạ còn lại, đặc điểm giác mạc và cách mắt lành cũng có thể góp phần. Một số vấn đề cần khám trực tiếp để phân biệt. Không có một nguyên nhân duy nhất cho mọi bệnh nhân hoặc mọi phương pháp mổ.

Trước phẫu thuật, bác sĩ nên hỏi về triệu chứng nhìn đêm và đánh giá những yếu tố nguy cơ. Sau mổ, việc so với tình trạng trước mổ giúp xác định điều gì mới phát sinh. Nếu trước đây bạn đã thấy quầng vì kính bẩn, khô mắt hoặc một bệnh mắt khác, không thể mặc nhiên quy toàn bộ triệu chứng cho phẫu thuật.

FDA lưu ý một số triệu chứng thị giác có thể kéo dài trong giai đoạn ổn định sau mổ. Tuy nhiên, tài liệu đó không phải lời hứa rằng cứ chờ một khoảng thời gian nhất định mọi người sẽ khỏi. Nếu khó lái xe, ảnh hưởng công việc hoặc xu hướng xấu đi, cần thảo luận sớm với bác sĩ.

Nhật ký triệu chứng nên ghi những gì?

Ghi ngày bắt đầu, mắt trái/phải, triệu chứng xuất hiện trong bóng tối hay cả ban ngày. Có thể dùng cùng một tuyến đường hoặc nguồn sáng quen thuộc để so sánh chủ quan, nhưng đừng cố lái xe chỉ để “thử mắt”. Ghi bạn thấy vòng quanh đèn, tia kéo dài, bóng chữ hay chỉ dễ lóa; mức độ có đổi sau chớp mắt hoặc nhỏ thuốc đã kê không. Nếu chớp mắt làm rõ hơn vài giây, chi tiết này có thể gợi ý bề mặt mắt cần đánh giá.

Nêu hoạt động bị ảnh hưởng: đọc phụ đề trong phòng tối, đi lại trên đường có đèn xe đối diện, làm ca đêm hoặc nhận diện vật ở vùng có độ tương phản thấp. Hỏi người thân đi cùng có thấy đèn đó bất thường không để loại trừ nguồn sáng thực bị nhòe; nhưng cảm nhận của người bệnh vẫn cần được bác sĩ ghi nhận.

Nếu chụp ảnh đèn bằng điện thoại, ảnh thường phụ thuộc ống kính, chế độ chụp và rung tay. Nó có thể minh họa vị trí nguồn sáng, không tái tạo chính xác mắt bạn thấy gì. Mô tả bằng lời và kết quả khám quan trọng hơn một bức ảnh “quầng” do camera tạo ra.

Khám lại có thể kiểm tra những gì?

Bác sĩ đo thị lực, khúc xạ, đánh giá bề mặt mắt và phim nước mắt, soi giác mạc và xem những dữ liệu phẫu thuật trước đó. Tùy trường hợp, có thể cần đo thêm độ cong hoặc bản đồ giác mạc, đánh giá đồng tử, độ tương phản hoặc các yếu tố khác. Việc chỉ định dựa trên thời điểm sau mổ và triệu chứng; người bệnh không cần tự mua một “gói xét nghiệm quầng sáng” từ quảng cáo.

Một nguyên nhân có thể xử trí khác với nguyên nhân khác. Ví dụ, nếu khô mắt góp phần, điều trị bề mặt mắt có thể cải thiện chất lượng ảnh; nếu kính còn độ, bác sĩ đánh giá liệu chỉnh kính có giúp không. Nhưng kính mới không bảo đảm xóa hết quầng, và phẫu thuật bổ sung không tự động giải quyết khó chịu ánh sáng. FDA nhấn mạnh can thiệp bổ sung cần được cân nhắc thận trọng sau khi phép đo ổn định.

Mang theo ngày mổ, phương pháp, đơn thuốc, phiếu khám trước và sau mổ. Nếu không tái khám ở nơi mổ ban đầu, dữ liệu này giúp bác sĩ khác hiểu tình trạng trước phẫu thuật. Đừng giấu việc tự dùng thuốc nhỏ khác hoặc kính áp tròng, vì chúng có thể ảnh hưởng bề mặt mắt.

Làm gì để sinh hoạt an toàn trong lúc chờ đánh giá?

Nếu lái xe đêm khó nhận biết biển báo hoặc khoảng cách, hãy tạm chọn phương tiện khác hoặc nhờ người lái. Đây là quyết định an toàn thực tế, không phải dấu hiệu bạn đã bị biến chứng vĩnh viễn. Giữ kính chắn gió và kính đeo sạch nếu dùng, tránh nhìn thẳng đèn pha đối diện, nhưng các mẹo này không thay khám khi triệu chứng đáng kể.

Tuân thủ thuốc được kê, bảo vệ mắt khỏi va chạm và không dụi mắt theo hướng dẫn hậu phẫu. Nếu thấy khô, hỏi bác sĩ về cách chăm sóc bề mặt mắt; đừng tự mua thuốc co mạch “hết đỏ” hoặc thuốc chứa steroid. Việc đeo kính màu quá tối khi lái ban đêm có thể giảm lượng ánh sáng cần để nhận biết đường, nên không tự dùng như cách chữa chói.

Bạn có thể ghi tình huống khiến mắt khó chịu để sắp xếp công việc, như đổi ca lái hoặc giảm thời gian phải nhìn đèn pha trong khi đợi khám. Điều này có ích hơn việc thử hàng loạt loại kính lọc quảng cáo “xóa hoàn toàn quầng sau LASIK”. Nếu bác sĩ đã hẹn tái khám, giữ lịch ngay cả khi vài hôm thấy tốt hơn.

Khi nào phải liên hệ ngay thay vì chờ lịch?

Đau mắt nhiều, thị lực giảm, mắt đỏ tăng, sợ sáng rõ hoặc triệu chứng mới, bất thường hay nặng dần cần liên hệ bác sĩ phẫu thuật hoặc cơ sở cấp cứu mắt ngay. Quầng sáng kèm đau đầu, buồn nôn và mắt đỏ cũng cần đánh giá khẩn vì có thể liên quan vấn đề khác, không nên gắn nhãn hậu phẫu. Sau một chấn thương mắt, hãy nói rõ vừa phẫu thuật khúc xạ khi liên hệ y tế.

Quầng sáng nhẹ nhưng kéo dài, ảnh hưởng việc lái xe hoặc giấc ngủ, vẫn cần tái khám có kế hoạch. Chất lượng thị giác là kết quả quan trọng đối với người bệnh. Hãy đưa ra ví dụ cụ thể để bác sĩ hiểu tác động, thay vì cảm thấy phải chấp nhận vì bảng thị lực vẫn tốt.

Câu hỏi thường gặp

Thấy quầng sáng sau mổ có đồng nghĩa phẫu thuật thất bại không?

Không thể kết luận vậy. Cần xem thời điểm, mức độ, diễn biến, thị lực và khám giác mạc. Triệu chứng có thể có nhiều yếu tố góp phần.

Nếu đo thị lực tốt thì có cần kể khó lái xe đêm không?

Có. Khả năng đọc bảng chữ trong phòng khám không phản ánh trọn vẹn cảm giác chói và nhận biết đường vào ban đêm.

Kính chống ánh sáng xanh có trị quầng sáng không?

Không có cơ sở để xem đó là phương pháp chữa nguyên nhân sau mổ. Hãy khám để biết mắt có khô, còn độ hoặc có vấn đề khác.

Có nên xin mổ bổ sung ngay để hết chói?

Không nên quyết định vội. Bác sĩ cần xác định nguyên nhân và độ ổn định của mắt; can thiệp thêm cũng có rủi ro và không chắc cải thiện triệu chứng ánh sáng.

Đọc thêm: Các phương pháp mổ cận khác nhau thế nào? và Nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.

Nguồn tham khảo

Nguồn chuyên môn: FDA — What to Expect Before, During and After LASIK; FDA — LASIK Quality of Life Collaboration Project; FDA — What Are the Risks?. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế khám và chỉ định trực tiếp.