Phẫu thuật quặm mi

Phẫu thuật quặm mi: nguyên nhân, chỉ định và chăm sóc hồi phục

Quặm mi là tình trạng bờ mi xoay vào trong khiến lông mi hoặc da cọ lên kết mạc và giác mạc. Người bệnh thường thấy cộm, chảy nước mắt, đỏ, sợ sáng, đau rát hoặc nhìn mờ khi bề mặt giác mạc bị tổn thương. Quặm có thể xuất hiện ở trẻ em, người cao tuổi, sau sẹo hoặc viêm. Cách điều trị phụ thuộc nguyên nhân và cấu trúc mi, không chỉ dựa trên việc nhổ vài sợi lông.

Phẫu thuật quặm mi nhằm đưa bờ mi và lông mi về vị trí giảm cọ xát, đồng thời xử lý yếu tố gây xoay mi khi có thể. Trước khi quyết định, bác sĩ cần đánh giá vị trí quặm, mức độ lỏng mi, sẹo, co kéo, tổn thương giác mạc, mắt đối diện và sức khỏe toàn thân. Bài viết giúp người bệnh hiểu quy trình và chuẩn bị câu hỏi; chỉ định cụ thể phải được xác lập sau khám trực tiếp.

Phân biệt quặm mi, lông xiêu và lật mi

Ở quặm, toàn bộ hoặc một đoạn bờ mi xoay vào trong. Lông xiêu là một hay nhiều sợi mọc lệch hướng cọ vào mắt trong khi vị trí bờ mi có thể còn bình thường. Lật mi là bờ mi xoay ra ngoài, gây hở kết mạc và rối loạn dẫn nước mắt. Ba tình trạng có triệu chứng chảy nước mắt hoặc kích thích giống nhau nhưng cách xử trí khác.

Nhổ lông có thể giảm cọ xát tạm thời khi chỉ vài sợi bất thường, nhưng lông thường mọc lại và đầu lông ngắn có thể tiếp tục gây khó chịu. Nếu nguyên nhân là bờ mi xoay, xử lý từng sợi không sửa được cấu trúc. Ngược lại, phẫu thuật vị trí mi không phải lựa chọn mặc định khi chỉ có một nang lông lệch. Khám đèn khe giúp xác định điểm tiếp xúc.

Quặm kéo dài có thể gây trợt biểu mô, viêm, tân mạch hoặc sẹo giác mạc. Mức khó chịu không luôn phản ánh mức tổn thương; người giảm cảm giác giác mạc đôi khi ít đau dù bề mặt bị ảnh hưởng. Trẻ nhỏ có thể không mô tả được, chỉ hay dụi mắt, chảy nước mắt hoặc nhắm mắt khi ra sáng. Vì vậy cần quan sát hành vi và khám sớm khi nghi ngờ.

Quặm do tuổi

Ở người lớn tuổi, mô mi lỏng, cơ vòng mi co quá mức và cấu trúc giữ mi suy yếu có thể làm mi dưới xoay vào. Triệu chứng đôi khi tăng khi nhắm chặt hoặc chớp mắt. Bác sĩ kiểm tra độ lỏng ngang, lực kéo theo chiều dọc, vị trí điểm lệ và tình trạng mắt khô. Kỹ thuật điều chỉnh được chọn theo thành phần bất thường nổi bật.

Quặm do sẹo cần đánh giá mặt trong mi

Sẹo kết mạc do viêm, chấn thương, bỏng hóa chất hoặc phẫu thuật cũ có thể kéo bờ mi vào trong. Bác sĩ lộn mi để xem mức sẹo, độ sâu túi cùng và tổn thương bề mặt. Những ca này có thể cần tái tạo mô, ghép hoặc kế hoạch nhiều bước; dự báo phụ thuộc mức sẹo và bệnh nền.

Quặm mi ở trẻ em khác người lớn thế nào?

Một số trẻ có nếp da mi dưới và cơ vòng đẩy lông mi hướng vào giác mạc, thường rõ phía trong. Đây có thể là quặm bẩm sinh hoặc nếp quặm tùy đặc điểm. Nhiều trẻ ít triệu chứng vì lông mềm, nhưng vẫn cần xem có nhuộm bắt màu giác mạc, sợ sáng, chảy nước mắt hoặc ảnh hưởng thị lực hay không.

Quyết định theo dõi hay can thiệp dựa trên tuổi, mức chạm giác mạc, triệu chứng, tổn thương biểu mô và nguy cơ ảnh hưởng phát triển thị giác. Không nên tự kéo mi hoặc dán băng kéo dài vì có thể kích ứng da và không kiểm soát được điểm tiếp xúc. Gia đình cần theo dõi trẻ dụi mắt, nhắm một mắt hoặc ngại ánh sáng.

Ở trẻ, khám còn đánh giá tật khúc xạ, lác, nhược thị và bệnh mắt phối hợp. Nếu thị lực hai mắt chênh, kế hoạch không chỉ là sửa mi mà còn bảo vệ phát triển thị giác. Tham khảo mắt trẻ em và hỏi đáp mắt trẻ em để chuẩn bị thông tin về hành vi của trẻ trước buổi khám.

Dấu hiệu cần khám sớm

Đau tăng, sợ sáng, mắt đỏ, nhìn mờ, không mở được mắt, có đốm trắng trên giác mạc, tiết dịch hoặc chấn thương cần được đánh giá sớm. Lông mi cọ liên tục có thể làm xước biểu mô và tạo đường vào cho nhiễm trùng. Không dùng thuốc tê nhỏ mắt tại nhà; thuốc làm mất cảm giác nhưng không xử lý nguyên nhân và có thể gây hại khi lạm dụng.

Người bệnh có thể kéo nhẹ da mi để giảm cọ xát trong lúc chờ khám, nhưng không nên tự dùng kim, nhíp không sạch hoặc đốt nang lông. Kính bảo vệ giúp giảm gió bụi, không sửa vị trí mi. Nước mắt nhân tạo có thể làm dịu bề mặt trong một số trường hợp nhưng vẫn cần bác sĩ kiểm tra mức tổn thương.

Trang giác mạc – kết mạc giải thích thêm về bề mặt mắt. Khi chưa rõ triệu chứng thuộc mi hay giác mạc, xem tổng quan chuyên khoa mắt và hồ sơ đội ngũ bác sĩ.

Khám quặm mi gồm những bước nào?

Bác sĩ quan sát khuôn mặt, vị trí lông mày, khe mi, mức nhắm kín và sự đối xứng. Bờ mi được xem khi mắt mở, chớp, nhắm chặt và khi kéo nhẹ. Các nghiệm pháp đánh giá độ lỏng mi giúp xác định cấu trúc suy yếu. Mặt trong mi được lộn để tìm sẹo, dị vật hoặc viêm.

Đèn khe cho biết sợi lông chạm vị trí nào, biểu mô giác mạc có trợt, viêm hay sẹo không. Thuốc nhuộm hỗ trợ thấy vết xước. Thị lực được đo để phát hiện ảnh hưởng chức năng. Nếu chảy nước mắt nhiều, bác sĩ phân biệt nước mắt phản xạ do cọ xát với tắc lệ đạo hoặc vị trí điểm lệ bất thường.

Ảnh chụp chuẩn có thể dùng để theo dõi vị trí mi, nhất là trước và sau phẫu thuật. Trường hợp sẹo phức tạp, khối u, co giật mi hoặc bệnh thần kinh có thể cần kiểm tra bổ sung hoặc phối hợp chuyên khoa. Không phải mọi ca đều cần chụp hình ảnh vùng hốc mắt.

Đánh giá trước phẫu thuật

Người bệnh cần báo thuốc chống đông, dị ứng, bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, tiền sử sẹo lồi và phẫu thuật mi trước. Mang ảnh cũ nếu vị trí mi thay đổi theo thời gian. Không tự ngừng thuốc. Bác sĩ sẽ giải thích hình thức vô cảm, đường mổ, khả năng để lại sẹo và mục tiêu cân bằng chức năng với hình thức.

Nếu giác mạc đang viêm hoặc nhiễm trùng, bề mặt có thể cần điều trị song song hoặc trước can thiệp. Với quặm do co thắt tạm thời, bác sĩ đánh giá nguyên nhân gây đau và viêm thay vì mổ ngay. Kế hoạch đúng phụ thuộc cơ chế, nên một kỹ thuật giống nhau không phù hợp mọi trường hợp.

Các phương án điều trị được chọn theo nguyên nhân

Biện pháp tạm thời có thể gồm bôi trơn, băng kéo mi, kính bảo vệ hoặc xử lý lông xiêu theo chỉ định. Chúng giúp giảm cọ xát trong khi chờ điều trị hoặc ở người chưa thể phẫu thuật, nhưng thường không sửa được quặm cấu trúc. Người bệnh cần biết thời gian tác dụng và dấu hiệu phải quay lại.

Phẫu thuật quặm do tuổi có thể tác động vào độ lỏng ngang, cơ kéo mi và vị trí bờ mi. Bác sĩ lựa chọn khâu xoay mi, rút ngắn mi hoặc phối hợp kỹ thuật tùy nghiệm pháp. Mục tiêu là đưa bờ mi ra vị trí ổn định mà vẫn nhắm kín và dẫn nước mắt phù hợp. Chỉnh quá mức có thể gây lật mi; chỉnh thiếu có thể còn cọ xát.

Quặm bẩm sinh hoặc nếp quặm ở trẻ thường được xử lý bằng điều chỉnh da–cơ theo mức độ. Quặm do sẹo có thể cần tách sẹo, ghép niêm mạc hoặc tái tạo phức tạp hơn. Lông xiêu khu trú có thể được xử lý nang lông bằng phương pháp phù hợp. Người bệnh nên hỏi bác sĩ đang sửa bờ mi, sẹo hay nang lông để hiểu khả năng tái phát.

Phẫu thuật nhằm bảo vệ giác mạc, không chỉ chỉnh hình thức

Vị trí mi sau mổ cần đủ để lông không chạm giác mạc, mắt nhắm kín và hai bên tương đối cân đối. Sưng bầm giai đoạn sớm có thể làm hình thức chưa ổn định. Không đánh giá kết quả thẩm mỹ ngay sau mổ. Bác sĩ theo dõi bờ mi khi sưng giảm và quyết định cắt chỉ hoặc điều chỉnh chăm sóc.

Nguy cơ và giới hạn cần biết

Các vấn đề có thể gặp gồm sưng bầm, chảy máu, nhiễm trùng, sẹo, khô mắt, nhắm không kín, lật mi, bất đối xứng, còn quặm hoặc tái phát. Tổn thương giác mạc trước mổ có thể cần thời gian điều trị riêng và sẹo cũ có thể giới hạn thị lực. Nguy cơ khác nhau theo tuổi, sẹo và kỹ thuật.

Ở quặm do sẹo, quá trình bệnh nền có thể tiếp tục co kéo sau mổ. Một số người cần nhiều giai đoạn tái tạo. Bác sĩ nên giải thích mục tiêu của lần can thiệp hiện tại và khả năng cần thủ thuật bổ sung. Việc hứa một lần xử lý cho mọi trường hợp không phản ánh đầy đủ tính chất bệnh.

Thuốc bôi hoặc nhỏ sau mổ có thể gây dị ứng, tăng nhãn áp khi chứa corticoid hoặc làm mờ tạm thời. Dùng đúng thời gian và tái khám giúp theo dõi. Không tự dùng lại đơn cũ khi mắt đỏ về sau vì nguyên nhân có thể khác.

Chuẩn bị ngày phẫu thuật

Xác nhận hướng dẫn ăn uống, thuốc toàn thân, xét nghiệm và giờ có mặt. Tắm gội, không trang điểm vùng mắt, mang kính và danh sách thuốc. Sắp xếp người đưa về, nhất là khi dùng thuốc an thần hoặc mắt được băng. Mặc áo cài phía trước để tránh chạm vùng mổ khi thay đồ.

Người dùng thuốc chống đông phải nhận hướng dẫn từ bác sĩ, không tự dừng. Nếu đang viêm đường hô hấp, sốt, tổn thương da vùng mi hoặc đường huyết không ổn định, báo cơ sở. Chuẩn bị túi chườm theo hướng dẫn và nơi nằm kê đầu cao nếu được khuyên.

Trước buổi hẹn, xem hỏi đáp trước khi đi khám, đặt lịch khám và liên hệ. Người ở xa có thể kiểm tra khám mắt tại Bắc Ninh hoặc khám mắt tại Bắc Giang để bố trí các lần tái khám.

Chăm sóc sau mổ quặm mi

Dùng thuốc đúng hướng dẫn, giữ vết mổ sạch và tránh kéo mi. Chườm lạnh hoặc ấm chỉ thực hiện theo giai đoạn bác sĩ chỉ định; không đặt đá trực tiếp lên da. Khi ngủ, kê đầu nếu được hướng dẫn. Hạn chế cúi lâu, nâng nặng, trang điểm và môi trường bụi trong thời gian đầu.

Sưng bầm thường thay đổi từng ngày. Có thể chụp ảnh cùng ánh sáng để theo dõi, nhưng cần ưu tiên triệu chứng: đau tăng, chảy máu không giảm, thị lực giảm, nhắm mắt khó, tiết dịch hoặc sốt cần liên hệ. Nếu giác mạc còn xước, thuốc bôi trơn và tái khám bề mặt rất quan trọng.

Không tự cắt chỉ. Bác sĩ quyết định thời điểm dựa trên loại chỉ, đường mổ và lành vết thương. Trang mổ mắt và hồi phục có nguyên tắc chung; hướng dẫn riêng của ê-kíp phẫu thuật được ưu tiên. Xem miễn trừ trách nhiệm y khoa để hiểu phạm vi bài viết.

Đánh giá kết quả và theo dõi lâu dài

Kết quả chức năng được đánh giá bằng việc lông không còn chạm giác mạc, bề mặt lành, mắt nhắm kín và chảy nước mắt giảm. Hình thức mi cần chờ sưng giảm. Ở người có sẹo hoặc lỏng mi hai bên, mắt còn lại cũng cần theo dõi vì có thể xuất hiện quặm về sau.

Nếu còn một vài sợi lông chạm mắt sau khi vị trí mi đã tốt, bác sĩ xem đó là lông xiêu khu trú hay dấu hiệu quặm còn lại để chọn xử trí. Không vội kết luận phẫu thuật thất bại chỉ từ một sợi lông, nhưng cũng không bỏ qua vì cọ xát kéo dài có thể làm tổn thương giác mạc.

Câu hỏi thường gặp về phẫu thuật quặm mi