Phẫu thuật thay thủy tinh thể

Phẫu thuật thay thủy tinh thể: chỉ định, chuẩn bị và theo dõi

Đục thủy tinh thể làm thủy tinh thể tự nhiên mất dần độ trong, khiến ánh sáng đi vào mắt bị tán xạ hoặc cản trở. Người bệnh có thể thấy mờ, chói, quầng sáng, màu sắc kém tươi, khó lái xe ban đêm hoặc phải đổi kính nhiều lần. Phẫu thuật thay thủy tinh thể được cân nhắc khi những thay đổi này ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, công việc hoặc cản trở bác sĩ quan sát và điều trị bệnh khác trong mắt.

Quyết định phẫu thuật không dựa riêng vào tuổi hay một con số thị lực. Hai người có cùng mức đục trên đèn khe nhưng nhu cầu thị giác khác nhau: người thường lái xe, đọc chữ nhỏ, chăm sóc gia đình hoặc làm việc chính xác có thể cảm nhận ảnh hưởng khác người ít dùng thị lực gần. Bác sĩ cần đánh giá lợi ích dự kiến, nguy cơ cá nhân, bệnh phối hợp và mục tiêu sau mổ trước khi lập kế hoạch.

Đục thủy tinh thể ảnh hưởng thị giác như thế nào?

Thủy tinh thể nằm sau mống mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi cấu trúc này đục, hình ảnh có thể mờ như qua lớp sương, độ tương phản giảm và ánh sáng mạnh gây khó chịu. Một số người đọc gần tốt hơn tạm thời do độ khúc xạ thay đổi rồi tiếp tục mờ. Kính mới có thể cải thiện một phần ở giai đoạn nhất định, nhưng không làm phần đục trở lại trong.

Đục thường liên quan tuổi, nhưng cũng có thể xuất hiện sớm hơn ở người đái tháo đường, từng chấn thương mắt, viêm trong mắt, dùng corticoid kéo dài hoặc có yếu tố bẩm sinh. Mức độ và vị trí đục quyết định triệu chứng. Đục ở vùng trung tâm có thể gây chói và giảm nhìn rõ dù diện tích nhỏ; đục ngoại vi có thể ít ảnh hưởng trong giai đoạn sớm.

Nhìn mờ ở người lớn tuổi không mặc nhiên do đục thủy tinh thể. Bệnh giác mạc, glôcôm, thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc đái tháo đường hoặc bất thường thị thần kinh có thể cùng tồn tại. Khám trước mổ cần xác định phần giảm thị lực nào có khả năng cải thiện khi thay thủy tinh thể và phần nào phụ thuộc bệnh khác. Giải thích giới hạn này giúp đặt kỳ vọng thực tế.

Khi nào nên đi khám sớm hơn lịch định kỳ?

Nếu thị lực giảm đột ngột, đau mắt, đỏ nhiều, thấy chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh, màn tối che tầm nhìn hoặc có chấn thương, người bệnh cần được đánh giá sớm vì đây không phải biểu hiện điển hình của đục tiến triển từ từ. Không nên chờ “đục chín” mới khám. Khái niệm này không phản ánh đầy đủ cách chỉ định hiện nay và việc trì hoãn có thể làm sinh hoạt khó khăn hơn.

Mức độ ảnh hưởng sinh hoạt là dữ liệu quan trọng

Hãy ghi lại các việc đang gặp khó: đọc nhãn thuốc, nhận diện khuôn mặt, xuống cầu thang, may vá, lái xe hoặc nhìn màn hình. Những ví dụ cụ thể giúp bác sĩ hiểu nhu cầu tốt hơn câu “mắt hơi mờ”. Nếu một mắt nhìn tốt và mắt kia đục, người bệnh vẫn có thể chưa thấy rõ mức suy giảm cho đến khi che từng mắt.

Chỉ định phẫu thuật được xác định ra sao?

Bác sĩ cân nhắc phẫu thuật khi thị lực hoặc chất lượng nhìn giảm ảnh hưởng hoạt động, khi độ đục cản trở theo dõi đáy mắt, hoặc trong một số tình huống liên quan áp lực và cấu trúc mắt. Người bệnh được trao đổi về lựa chọn tiếp tục theo dõi, thay kính, điều chỉnh ánh sáng và thời điểm can thiệp. Không có một ngưỡng thị lực chung áp dụng cho mọi nghề nghiệp và lối sống.

Nếu triệu chứng còn nhẹ và sinh hoạt chưa bị giới hạn, bác sĩ có thể hẹn theo dõi. Người bệnh nên biết dấu hiệu cần quay lại, cách so sánh từng mắt và mốc tái khám. Khi đã có chỉ định, việc chọn ngày mổ cần tính đến sức khỏe toàn thân, người hỗ trợ, lịch dùng thuốc và khả năng tái khám sau đó.

Với đục hai mắt, hai bên thường được lập kế hoạch riêng. Bác sĩ cân nhắc mắt nào ảnh hưởng nhiều hơn, khả năng cân bằng hai mắt trong giai đoạn chờ và kết quả mắt đã mổ trước khi quyết định bước tiếp. Người bệnh không nên tự suy luận rằng hai mắt sẽ có cùng công suất kính hoặc cùng tốc độ hồi phục.

Thông tin về mắt người cao tuổi giúp gia đình hiểu các bệnh thường phối hợp. Nếu có đái tháo đường hoặc tổn thương đáy mắt, nên tham khảo thêm phần dịch kính – võng mạc. Hồ sơ đội ngũ bác sĩ cho biết phạm vi chuyên môn để chuẩn bị câu hỏi trước buổi tư vấn.

Khám trước phẫu thuật gồm những bước nào?

Khám thường bao gồm thị lực, khúc xạ, nhãn áp, sinh hiển vi phần trước và đánh giá đáy mắt khi có thể. Bác sĩ xem độ cứng và vị trí đục, tình trạng đồng tử, giác mạc, dây chằng giữ thủy tinh thể, tiền phòng và dấu vết phẫu thuật cũ. Những yếu tố này ảnh hưởng chiến lược can thiệp và mức độ theo dõi.

Đo chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc và các thông số sinh học giúp tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Kết quả phụ thuộc chất lượng bề mặt mắt và khả năng cố định. Khô mắt, kính áp tròng hoặc sẹo giác mạc có thể làm số đo dao động; bác sĩ có thể điều trị bề mặt mắt hoặc hẹn đo lại trước khi chốt công suất.

Khám đáy mắt nhằm ước lượng tiềm năng thị giác và phát hiện bệnh võng mạc, hoàng điểm hoặc gai thị. Khi đục nhiều che khuất, siêu âm hoặc kiểm tra bổ sung có thể được chỉ định, nhưng mỗi kỹ thuật có giới hạn. Người bệnh cần hiểu rằng dự báo thị lực sau mổ có thể kém chắc chắn hơn khi không quan sát được đầy đủ phần sau mắt.

Đánh giá sức khỏe toàn thân và thuốc đang dùng

Cần khai báo đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim phổi, rối loạn đông máu, bệnh tuyến tiền liệt, dị ứng và các lần phản ứng với thuốc. Mang danh sách thuốc, nhất là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, corticoid và thuốc điều trị tuyến tiền liệt. Không tự ngừng thuốc; bác sĩ mắt sẽ phối hợp với bác sĩ điều trị khi cần điều chỉnh.

Xét nghiệm và đánh giá nội khoa được lựa chọn theo tuổi, bệnh nền, hình thức vô cảm và quy trình của cơ sở. Không phải mọi người đều cần cùng danh mục. Hướng dẫn nhịn ăn, giờ dùng thuốc tiểu đường hoặc thuốc huyết áp phải được xác nhận cho đúng ca mổ. Tự áp dụng lời khuyên của người khác có thể tạo nguy cơ không cần thiết.

Lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo cần cân nhắc gì?

Thủy tinh thể nhân tạo thay phần thủy tinh thể đã lấy ra và thường được đặt trong bao còn lại. Công suất được tính để hướng tới mục tiêu khúc xạ đã trao đổi. Người bệnh cần nói rõ ưu tiên nhìn xa, nhìn gần, sử dụng máy tính, lái xe ban đêm, nghề nghiệp và mức chấp nhận đeo kính. Không có một loại kính phù hợp cho mọi mắt và mọi lối sống.

Kính đơn tiêu thường hướng tới một khoảng nhìn chính; người bệnh có thể cần kính cho khoảng còn lại hoặc để tinh chỉnh. Các thiết kế mở rộng khoảng nhìn hay đa tiêu có thể giảm phụ thuộc kính ở một số hoạt động nhưng đòi hỏi tiêu chí lựa chọn kỹ, và có thể đi kèm quầng sáng hoặc giảm tương phản trong một số điều kiện. Bệnh giác mạc, võng mạc, glôcôm và kỳ vọng cá nhân ảnh hưởng quyết định.

Loạn thị giác mạc cần được đo và thảo luận riêng. Kế hoạch có thể gồm mục tiêu khúc xạ, vị trí đường mổ hoặc loại kính có khả năng điều chỉnh loạn theo chỉ định. Kết quả đo phải ổn định; bề mặt mắt khô hoặc bất thường giác mạc có thể làm dự tính kém chính xác. Người bệnh nên hỏi khả năng còn số kính sau mổ và phương án nếu kết quả lệch mục tiêu.

Câu hỏi cần hỏi khi chọn kính nội nhãn

• Mục tiêu nhìn của mắt này là xa, gần hay một khoảng cụ thể?
• Bệnh võng mạc, giác mạc hoặc glôcôm có giới hạn lựa chọn không?
• Khả năng vẫn cần kính sau mổ ở những hoạt động nào?
• Quầng sáng, tương phản và việc lái xe ban đêm được cân nhắc ra sao?
• Nếu hai mắt có mục tiêu khác nhau, não cần thích nghi như thế nào?
• Chi phí nào thuộc loại kính, vật tư, xét nghiệm và tái khám?

Phẫu thuật diễn ra như thế nào?

Trong kỹ thuật tán nhuyễn thủy tinh thể thường được gọi là Phaco, bác sĩ tạo đường vào nhỏ, mở bao trước, tách và lấy phần thủy tinh thể đục bằng năng lượng phù hợp rồi đặt kính nhân tạo. Mục tiêu là giữ cấu trúc bao để nâng đỡ kính khi điều kiện cho phép. Kỹ thuật cụ thể phụ thuộc độ cứng nhân, đồng tử, dây chằng và tình trạng mắt.

Vô cảm thường được lựa chọn theo ca bệnh và khả năng hợp tác. Người bệnh có thể cảm nhận ánh sáng, nước hoặc thao tác nhưng cần nằm yên và làm theo hướng dẫn. Nếu ho, khó thở, đau lưng hoặc lo lắng, nên báo trước để ê-kíp sắp xếp tư thế và hỗ trợ. Không tự cử động hoặc đưa tay lên vùng mắt trong khi đang thực hiện.

Thời gian ở cơ sở y tế dài hơn thời gian thao tác vì còn tiếp nhận, chuẩn bị, kiểm tra hồ sơ, nhỏ thuốc và theo dõi sau mổ. Gia đình nên dự trù thời gian thay vì dựa vào lời truyền miệng về một con số cố định. Sau khi được kiểm tra ổn định, người bệnh nhận đơn thuốc, lịch tái khám và hướng dẫn liên hệ khi có dấu hiệu bất thường.

Nguy cơ và giới hạn cần được trao đổi

Mọi phẫu thuật đều có nguy cơ. Những vấn đề có thể gặp gồm viêm, nhiễm trùng, tăng nhãn áp, phù giác mạc, phù hoàng điểm, rách bao, lệch kính, bong võng mạc, xuất huyết hoặc kết quả khúc xạ chưa đúng mục tiêu. Tần suất và mức độ phụ thuộc tình trạng mắt, bệnh nền và diễn biến phẫu thuật. Bác sĩ cần giải thích nhóm nguy cơ liên quan trực tiếp đến người bệnh.

Một số hiện tượng sau mổ như cộm nhẹ, chói hoặc thị lực dao động có thể xuất hiện trong giai đoạn hồi phục, nhưng người bệnh không nên tự phân loại mọi triệu chứng là bình thường. Đau tăng, đỏ nhiều, giảm thị lực, tiết dịch, buồn nôn hoặc chớp sáng mới cần được liên hệ theo hướng dẫn. Giữ số điện thoại của nơi phẫu thuật và biết kênh ngoài giờ là một phần của chuẩn bị.

Đục bao sau có thể xuất hiện sau một khoảng thời gian và gây mờ trở lại; bác sĩ sẽ đánh giá nguyên nhân trước khi cân nhắc xử trí. Mờ sau mổ cũng có thể liên quan bề mặt mắt, độ kính, võng mạc hoặc bệnh khác. Không nên tự kết luận “đục lại” và mua thuốc nhỏ khi chưa khám.

Chuẩn bị ngày mổ và chăm sóc sau phẫu thuật

Tắm gội, vệ sinh mặt theo hướng dẫn, không trang điểm vùng mắt và mang toàn bộ giấy tờ, thuốc đang dùng. Ăn uống, dùng thuốc huyết áp hoặc tiểu đường theo chỉ dẫn riêng. Nên có người thân đi cùng, mặc trang phục dễ thay và không mang đồ giá trị. Nếu sốt, ho nhiều, viêm nhiễm hoặc đường huyết không ổn định, báo cơ sở trước khi đến.

Sau mổ, dùng thuốc đúng lọ, đúng mắt, đúng số lần; rửa tay trước khi nhỏ và tránh để đầu lọ chạm mi. Không tự kéo dài hoặc ngừng thuốc khi thấy dễ chịu. Bảo vệ mắt, sinh hoạt, tắm gội, cúi người, mang vật nặng và thời điểm quay lại công việc phải theo hướng dẫn của bác sĩ vì tình trạng mỗi ca khác nhau.

Trang hỏi đáp mổ mắt và hồi phục giúp chuẩn bị câu hỏi về sinh hoạt. Trước ngày đến, xem hỏi đáp trước khi đi khám và đặt lịch khám. Người ở xa có thể kiểm tra thông tin khám mắt tại Bắc Ninh hoặc khám mắt tại Bắc Giang; khi cần xác nhận trực tiếp, dùng trang liên hệ.

Kỳ vọng thị lực sau mổ nên được đặt thế nào?

Mục tiêu là cải thiện phần thị lực bị giới hạn bởi thủy tinh thể đục, nhưng kết quả còn phụ thuộc giác mạc, võng mạc, thị thần kinh và khả năng hồi phục. Người có bệnh hoàng điểm hoặc glôcôm có thể thấy ánh sáng rõ hơn nhưng khả năng đọc vẫn bị giới hạn. Bác sĩ nên giải thích tiềm năng dự kiến và mức độ không chắc chắn trước phẫu thuật.

Thị lực có thể thay đổi trong những ngày đầu do phù giác mạc, thuốc giãn đồng tử, bề mặt mắt hoặc quá trình thích nghi. Kính mới thường được cân nhắc sau khi khúc xạ ổn định theo đánh giá. Nếu mục tiêu chưa đạt, cần tìm nguyên nhân trước khi quyết định kính, thuốc hay can thiệp bổ sung. Không so sánh tốc độ hồi phục giữa hai người vì nền mắt khác nhau.

Nội dung trên trang là thông tin chuẩn bị, không phải lời hứa về kết quả. Xem thêm miễn trừ trách nhiệm y khoa để hiểu phạm vi tư vấn trực tuyến và trách nhiệm của người bệnh trong việc tái khám đúng hẹn.

Câu hỏi thường gặp về phẫu thuật thay thủy tinh thể