Khô mắt sau mổ cận: triệu chứng nào cần trao đổi ở lần tái khám?

Sau phẫu thuật khúc xạ, một số người thấy cộm, rát, chảy nước mắt hoặc nhìn rõ lúc đầu rồi mờ khi dùng máy tính lâu. Khô mắt là một khả năng, nhưng không thể tự kết luận chỉ từ cảm giác. Giác mạc đang hồi phục, thuốc nhỏ, viêm bờ mi có sẵn và các vấn đề khác cũng có thể tạo triệu chứng tương tự. Điều quan trọng là thực hiện đúng lịch tái khám và báo kịp thời nếu mắt đau nhiều, đỏ tăng hoặc thị lực xấu đi.

Trước mổ, bác sĩ cần đánh giá bề mặt mắt vì phẫu thuật LASIK có thể làm tình trạng khô mắt sẵn có nặng thêm. Sau mổ, dây thần kinh giác mạc và lớp phim nước mắt cần thời gian hồi phục; mức độ và diễn biến không giống nhau ở mọi người. Bài này dành cho người đã phẫu thuật theo một kế hoạch cụ thể với bác sĩ, nhằm giúp ghi nhận triệu chứng rõ ràng để trao đổi, không thay thế hướng dẫn sau mổ cá nhân.

Khô mắt sau mổ có thể biểu hiện ra sao?

Cảm giác có cát, rát, châm chích, khó mở mắt khi ngủ dậy, mắt mau mỏi hoặc nhạy với gió và điều hòa thường được người bệnh mô tả. Có người chảy nước mắt nhiều dù vẫn khô, vì mắt bị kích thích và tiết nước mắt phản xạ nhưng lớp phim nước mắt không ổn định. Nhìn mờ có thể dao động: chớp mắt hoặc nhỏ thuốc theo đơn thì đỡ tạm, làm việc gần kéo dài lại mờ. Những dấu hiệu này đáng ghi lại theo thời gian.

Không phải cứ khó chịu nhiều là giác mạc tổn thương nặng, và không phải triệu chứng nhẹ là có thể bỏ tái khám. Cảm giác và dấu hiệu đo được có thể không hoàn toàn trùng nhau. Bác sĩ cần nhìn bề mặt giác mạc, đánh giá phim nước mắt, kiểm tra thị lực và loại trừ biến chứng khác. Người bệnh không nên dùng ảnh chụp mắt hoặc đánh giá trên mạng để xác định mức độ.

Nếu một mắt đỏ đau rõ, có ghèn, sợ sáng tăng hoặc giảm thị lực, cần liên hệ bác sĩ ngay. Những biểu hiện này không nên được gộp vào nhãn “khô mắt bình thường sau mổ”. Tài liệu của FDA về LASIK nhấn mạnh phải liên hệ bác sĩ khi đau nặng hoặc triệu chứng và thị lực xấu đi thay vì chờ lịch hẹn.

Vì sao sau phẫu thuật mắt có thể khô hơn?

Phẫu thuật khúc xạ tác động lên giác mạc, có thể tạm thời ảnh hưởng cảm giác giác mạc và phản xạ tạo nước mắt. Mặt khác, người vốn khô mắt, viêm bờ mi hoặc làm việc màn hình nhiều có thể có phim nước mắt không ổn định từ trước. Việc nhìn tập trung làm giảm số lần chớp mắt, khiến khó chịu nổi bật hơn sau một ngày dài. Một số thuốc dùng toàn thân hoặc môi trường điều hòa, gió, khói cũng góp phần.

Các kỹ thuật phẫu thuật khác nhau có quy trình hồi phục và hướng dẫn riêng; không nên so cảm giác của mình với người mổ phương pháp khác rồi tự thay thuốc. Ngay cả hai người cùng phương pháp cũng có thể có cơ địa, số độ, bề mặt mắt và lịch thuốc khác nhau. Bác sĩ đã mổ cho bạn là người biết tình trạng trước mổ và diễn biến cần theo dõi.

Khô mắt không phải nguyên nhân duy nhất của mờ dao động sau mổ. Độ khúc xạ còn thay đổi trong giai đoạn hồi phục, bề mặt giác mạc có thể đang lành, và một số tình huống cần đánh giá riêng. Vì vậy, câu hỏi nên là “vì sao tôi mờ?” chứ không phải “cho tôi thêm thuốc khô mắt mạnh hơn”.

Ghi triệu chứng như thế nào để buổi tái khám hữu ích?

Viết ngắn gọn mắt nào khó chịu, bắt đầu ngày nào sau mổ, lúc nào trong ngày nặng nhất, kéo dài bao lâu và có ảnh hưởng việc đọc, lái xe, làm việc không. Ghi tên thuốc nhỏ được kê, số lần dùng thật và thuốc khác tự thêm. Nếu dùng nước mắt nhân tạo, mang vỏ hộp hoặc ảnh nhãn để bác sĩ kiểm tra loại, chất bảo quản và lịch dùng. Đừng sợ nói mình quên một vài liều; thông tin thật giúp tìm nguyên nhân.

Mô tả “nhìn rõ ngay sau chớp mắt nhưng mờ sau vài phút trên máy tính” khác “mờ liên tục từ sáng đến tối”. “Cộm cả hai mắt trong phòng điều hòa” khác “đau nhói một mắt sau va chạm”. Những chi tiết đó giúp bác sĩ quyết định cần kiểm tra gì. Bạn có thể ghi thang mức khó chịu theo ngày để thấy xu hướng, nhưng không nên dùng điểm số tự chấm thay cho thị lực đo tại phòng khám.

Hỏi bác sĩ: bề mặt mắt có dấu hiệu khô không; có viêm bờ mi hay tắc tuyến Meibomius không; thuốc nào cần dùng đúng lịch, thuốc nào chỉ khi cần; khi nào giảm hoặc ngừng; dấu hiệu nào phải liên hệ ngay. Nếu bạn phải làm việc trước màn hình, nói rõ số giờ, mức gió điều hòa và việc có thể nghỉ mắt.

Chăm sóc trong khi chờ hướng dẫn tiếp theo

Dùng thuốc kê sau mổ đúng chỉ dẫn và giữ vệ sinh tay khi nhỏ. Không dụi mắt, không tự thêm thuốc kháng sinh, corticoid hoặc thuốc “trắng mắt” còn dư từ trước. Nếu bác sĩ đã cho nước mắt nhân tạo, dùng đúng loại và tần suất được hướng dẫn; không tự kết luận dùng càng nhiều càng nhanh hồi phục. Một số thuốc có chất bảo quản có thể gây kích ứng khi dùng quá thường xuyên, nên hỏi bác sĩ nếu cần dùng dày hơn chỉ dẫn.

Trong công việc màn hình, hãy bố trí màn hình ở vị trí thoải mái, giảm gió thổi trực tiếp vào mặt và chớp mắt đầy đủ. Nghỉ ngắn để nhìn xa có thể giảm khó chịu do nhìn gần lâu. Tránh khói thuốc và bảo vệ mắt khỏi bụi theo hướng dẫn sau mổ. Nếu bác sĩ dặn hạn chế bơi, trang điểm mắt hoặc tiếp xúc nước trong một giai đoạn, tuân thủ đúng vì đó còn liên quan nguy cơ nhiễm trùng, không riêng khô mắt.

Đừng tự chườm ấm hoặc vệ sinh bờ mi sát vùng mắt vừa phẫu thuật nếu chưa được bác sĩ cho phép. Các biện pháp thường dùng cho khô mắt mạn tính có thể không phù hợp ở giai đoạn hậu phẫu sớm. Thời điểm và cách thực hiện cần cá nhân hóa.

Khi nào cần khám sớm hơn hẹn?

Đau nhiều, đau tăng, đỏ tăng, sợ sáng rõ, ghèn, thị lực giảm hoặc cảm giác mắt có vật lạ sau va chạm cần báo ngay cho nơi mổ hoặc cơ sở cấp cứu mắt. Nếu đang dùng thuốc mà xuất hiện phản ứng bất thường, cũng nên liên hệ để được hướng dẫn. Không chờ “đủ vài tuần mới hết khô” khi biểu hiện đi theo hướng xấu.

Khó chịu kéo dài làm bạn khó ngủ hoặc làm việc, dù không có dấu hiệu cấp cứu, vẫn xứng đáng được khám để điều chỉnh chăm sóc. Khô mắt ảnh hưởng chất lượng sống và có nhiều nguyên nhân có thể xử trí. Bạn không cần chứng minh triệu chứng “nặng” bằng ảnh đỏ mắt mới được hỏi bác sĩ.

Nếu phải lái xe, nhất là ban đêm, chỉ lái khi thị lực đáp ứng và cảm thấy an toàn. Mờ dao động có thể khiến nhận biết biển báo, khoảng cách kém. Hãy trao đổi với bác sĩ về thời điểm quay lại lái xe phù hợp sau phẫu thuật.

Tái khám có thể bao gồm những gì?

Bác sĩ đo thị lực, kiểm tra khúc xạ khi phù hợp, soi đèn khe xem giác mạc và bề mặt mắt, đánh giá phim nước mắt hoặc các tuyến ở bờ mi khi cần. Kế hoạch có thể là tiếp tục hoặc thay đổi thuốc bôi trơn, xử trí viêm bờ mi, điều chỉnh môi trường làm việc, hoặc làm thêm đánh giá nếu triệu chứng không khớp dấu hiệu khô mắt. Không có một phác đồ chung phù hợp tất cả người mổ.

Hãy giữ bản hướng dẫn sau mổ và các lần khám để so sánh. Đừng bỏ hẹn chỉ vì một vài ngày nhìn rõ hơn; việc tái khám còn nhằm phát hiện vấn đề chưa gây triệu chứng rõ. Nếu đi xa hoặc chuyển cơ sở, mang theo loại phẫu thuật, ngày mổ và thuốc đã dùng.

Câu hỏi thường gặp

Khô mắt sau mổ cận có chắc sẽ hết trong một tháng không?

Không thể hứa một mốc chung. Diễn biến tùy tình trạng trước mổ, phương pháp, bề mặt mắt và đáp ứng điều trị. Nếu kéo dài hoặc nặng lên, hãy tái khám.

Mắt chảy nước nhiều thì có thể loại trừ khô mắt không?

Không. Chảy nước mắt phản xạ có thể xảy ra khi bề mặt mắt bị kích thích. Bác sĩ cần khám để xác định nguyên nhân.

Có nên tự mua thuốc nhỏ chống đỏ mắt?

Không nên, nhất là trong giai đoạn hậu phẫu. Hãy dùng đúng thuốc đã được chỉ định và hỏi bác sĩ trước khi thêm loại mới.

Nếu chỉ khô khi làm việc máy tính thì có cần kể không?

Có. Tình huống khởi phát giúp đánh giá phim nước mắt và điều chỉnh môi trường làm việc phù hợp.

Đọc thêm: Khám trước mổ cận gồm những gì? và Khô mắt nặng không đỡ dù đã nhỏ thuốc.

Nguồn tham khảo

Nguồn chuyên môn: FDA — LASIK: When Is It Not for Me?; FDA — What to Expect Before, During and After Surgery; NEI — Causes of Dry Eye. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế khám và chỉ định trực tiếp.