Đau mắt đỏ lây qua đường nào? Cách tránh lây cho cả nhà

Trong một gia đình, đau mắt đỏ hiếm khi dừng lại ở một người. Thường là bố bị trước, vài hôm sau tới con, rồi tới lượt mẹ — và cả nhà lần lượt nghỉ làm, nghỉ học suốt hai tuần. Điều đáng nói là chuỗi lây này phần lớn đi qua những con đường rất đời thường: cái khăn mặt treo chung, cái nắm cửa, chiếc điện thoại đưa qua đưa lại. Hiểu đúng đường lây giúp bạn chặn được ở đúng chỗ, thay vì làm những việc trông có vẻ kỹ mà thật ra không giải quyết được gì.

Trả lời ngắn: Đau mắt đỏ do virus lây chủ yếu qua tiếp xúc — tay chạm vào mắt hoặc dịch tiết của người bệnh rồi chạm sang mắt mình, hoặc qua các vật dùng chung như khăn, gối, thuốc nhỏ, đồ trang điểm. Nó không lây qua ánh mắt. Người bệnh có thể lây cho người khác trong suốt thời gian còn triệu chứng. Biện pháp có sức nặng nhất là rửa tay thường xuyên và không dùng chung đồ cá nhân.

1. Bệnh lây qua đường nào

Đường lây thực tế đơn giản hơn nhiều so với những gì thường được đồn.

Các đường lây có thật

Với dạng do virus — nhóm gây các đợt lây lan trong gia đình và trường học — bệnh truyền qua dịch tiết ở mắt. Các con đường hay gặp gồm:

• Tay chạm mắt — tay chạm vào dịch tiết rồi chạm lên mắt mình, đây là đường phổ biến nhất.
• Vật dùng chung — khăn mặt, khăn tắm, vỏ gối, chăn, kính, đồ trang điểm mắt.
• Bề mặt hay chạm — nắm cửa, tay vịn, điều khiển tivi, điện thoại, bàn phím.
• Lọ thuốc nhỏ dùng chung — đầu lọ chạm vào mi rồi được người khác dùng lại.
• Giọt bắn khi ho hoặc hắt hơi ở khoảng cách gần, với một số loại virus.

Virus gây bệnh này có thể tồn tại một thời gian trên các bề mặt khô, nên đường qua đồ vật không hề phụ so với đường tiếp xúc trực tiếp.

Những điều không lây

Có vài niềm tin phổ biến nhưng không đúng, và chúng khiến người ta lo sai chỗ. Nhìn vào mắt người bệnh không làm lây bệnh — đây là lời đồn lâu đời nhất về đau mắt đỏ. Đeo kính râm cũng không phải biện pháp phòng lây; kính râm chỉ giúp người bệnh đỡ chói. Ngồi cùng phòng, ăn cùng mâm mà không dùng chung đồ và có rửa tay thì nguy cơ thấp hơn nhiều so với việc dùng chung một chiếc khăn mặt.

Ngoài ra, dạng do dị ứng hoàn toàn không lây. Nhóm này có đặc điểm là ngứa nhiều, thường bị cả hai bên cùng lúc và tái đi tái lại theo mùa. Nếu trong nhà chỉ một người bị và người đó ngứa mắt theo mùa hằng năm, khả năng cao đây không phải đợt lây nhiễm.

2. Lây trong bao lâu và ai dễ bị nặng

Biết khoảng thời gian còn khả năng lây giúp bạn giữ các biện pháp đủ lâu.

Khoảng thời gian cần giữ cẩn thận

Người bệnh thường có khả năng lây từ trước khi triệu chứng rõ và kéo dài trong suốt thời gian mắt còn đỏ, còn chảy nước hoặc còn dử. Diễn biến theo ngày mô tả ở bài đau mắt đỏ bao lâu thì khỏi. Điều này có hai hệ quả thực tế: thứ nhất, việc lây thường đã xảy ra trước khi ai đó kịp nhận ra mình bị; thứ hai, không nên bỏ các biện pháp phòng lây ngay khi mới thấy đỡ. Thời điểm quay lại trường lớp hoặc chỗ làm nên hỏi bác sĩ khám cho bạn, vì nó tuỳ nguyên nhân và mức độ.

Nhóm cần chú ý hơn

Trẻ nhỏ dễ lây hơn vì hay dụi mắt và khó giữ vệ sinh tay, và bệnh lan rất nhanh trong lớp học — xem thêm trang chuyên khoa mắt trẻ em. Người đeo kính áp tròng cần đi khám sớm chứ không tự theo dõi. Người có bệnh nền làm suy giảm miễn dịch, người vừa mổ mắt, người vừa bị chấn thương mắt và trẻ sơ sinh đều thuộc nhóm nên được bác sĩ xem sớm.

Vì sao người bị khô mắt dễ khó chịu hơn

Ở người vốn có bề mặt nhãn cầu khô, lớp nước mắt bảo vệ đã mỏng sẵn, nên khi bị viêm thì cảm giác cộm rát nặng hơn và hồi lâu hơn. Nhóm này cũng dễ nhầm đợt khô mắt trở nặng với một đợt lây nhiễm mới. Phân biệt ở bài khô mắt: nguyên nhân và xử trí và bài mắt cộm như có hạt cát.

3. Cách chặn lây trong nhà

Đây là phần có tác dụng thực sự, và nó không phức tạp.

Việc cần làm ngay khi có người bị

Tách riêng khăn mặt, khăn tắm, vỏ gối và chăn của người bệnh; giặt bằng nước nóng và phơi riêng. Cho người bệnh nằm riêng gối, và nếu được thì ngủ riêng trong giai đoạn nặng. Rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, nhất là sau khi chạm vào mắt hoặc lau dử — đây là biện pháp có sức nặng lớn nhất trong toàn bộ danh sách. Lau các bề mặt hay chạm mỗi ngày: nắm cửa, công tắc, điều khiển, điện thoại, mặt bàn.

Mỗi người dùng lọ thuốc nhỏ riêng, tuyệt đối không dùng chung, và không để đầu lọ chạm vào mi hay lông mi. Bỏ toàn bộ đồ trang điểm mắt đang dùng dở của người bệnh. Dùng gạc sạch loại một lần để lau dử, mỗi mắt một miếng, lau từ trong ra ngoài rồi bỏ ngay. Nhắc trẻ không dụi mắt và cắt móng tay cho trẻ.

Một chi tiết nhỏ nhưng hay bị bỏ qua: rửa tay có tác dụng khi làm đủ lâu và đủ kỹ, gồm cả kẽ ngón, đầu ngón tay và quanh móng — đây chính là chỗ dịch tiết đọng lại sau khi lau dử. Nếu không có sẵn nước và xà phòng, dung dịch sát khuẩn tay là lựa chọn thay thế chấp nhận được. Với trẻ đi học, hãy báo cho giáo viên biết để lớp chú ý khăn và đồ dùng chung, vì trong môi trường lớp học bệnh lan rất nhanh qua đồ chơi và bàn ghế.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Việc phòng lây không thay được việc đi khám. Những biểu hiện dưới đây cần bác sĩ nhãn khoa xem ngay trong ngày:

• Đau nhức trong mắt chứ không chỉ cộm rát ở bề mặt.
• Sợ ánh sáng rõ rệt, phải nheo hoặc nhắm mắt khi ra sáng.
• Nhìn mờ đi, dù chỉ mờ nhẹ và không hết sau khi chớp mắt.
• Đỏ đậm tập trung thành vòng quanh tròng đen.
• Có đốm trắng đục nhìn thấy được trên tròng đen.
• Mi sưng nề nhiều, lan ra vùng quanh mắt, kèm sốt.
• Mắt đỏ ở trẻ sơ sinh, hoặc ở người đang đeo kính áp tròng.

Bộ ba đau nhức – sợ sáng – nhìn mờ quan trọng nhất vì gợi ý tổn thương đã vào tới giác mạc chứ không còn ở kết mạc.

4. Khi đi khám và những gì bác sĩ làm

Buổi khám xác định nguyên nhân, và nguyên nhân quyết định hướng xử lý cùng mức lây.

Buổi khám gồm gì

Bác sĩ hỏi bệnh sử — ai trong nhà bị trước, bị mấy hôm rồi, có ngứa nhiều không, có đeo kính áp tròng không — rồi đo thị lực và khám đèn khe để xem kết mạc, bờ mi và bề mặt giác mạc. Có thể dùng thuốc nhuộm bề mặt để phát hiện các tổn thương nhỏ, lật mi để tìm dị vật ẩn, và sờ vùng trước tai xem có hạch không. Khi cần, bác sĩ lấy mẫu dử để xét nghiệm. Nhóm bệnh bề mặt nhãn cầu nói chung ở trang chuyên khoa giác mạc – kết mạc, danh sách các chuyên khoa ở trang các chuyên khoa. Việc ăn uống trước buổi khám nói ở bài trước khi khám mắt có cần nhịn ăn không, các câu hỏi chuẩn bị khác ở mục hỏi đáp trước khi đi khám.

Vì sao không nên tự mua thuốc

Kháng sinh không có tác dụng với dạng do virus, vốn chiếm phần lớn các đợt lây trong gia đình. Nguy hiểm hơn là thuốc nhỏ chứa corticoid: nếu dùng khi có tổn thương giác mạc do virus, nó có thể làm tình trạng nặng lên rõ rệt và kéo dài. Vì vậy đừng dùng lại đơn cũ, đừng dùng đơn của người nhà, và đừng mua theo lời mách. Trường hợp mi bị sưng thành cục là chuyện khác hẳn, phân biệt ở bài viêm bờ mi.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết mô tả đường lây và cách chặn. Nó không xác định được mắt bạn đỏ do virus, vi khuẩn hay dị ứng, và không đánh giá được bề mặt giác mạc — việc đó cần khám đèn khe.

5. Việc nên tránh

Nhóm việc dưới đây hoặc vô ích, hoặc gây hại thật.

Dùng chung thuốc nhỏ mắt trong nhà là cách lây nhanh nhất và cũng hay gặp nhất, vì đầu lọ đã chạm vào mi người bệnh. Dùng chung khăn mặt xếp ngay sau đó. Tự mua thuốc có corticoid vì nghe nói nhanh khỏi là việc nguy hiểm nhất trong danh sách này. Nhỏ nước lá, đắp lá trầu, xông thảo dược hay xông hơi nóng lên mắt có thể gây bỏng và làm viêm nhiễm nặng thêm — với trẻ nhỏ thì đặc biệt nên tránh.

Ngoài ra: đừng dụi mắt, vì việc này vừa làm trầy bề mặt vừa đưa mầm bệnh sang mắt kia và ra tay. Đừng đeo kính áp tròng khi mắt đang đỏ, và đừng đeo lại chiếc kính cũ sau khi khỏi nếu chưa hỏi bác sĩ. Đừng trông cậy vào kính râm như một biện pháp chặn lây. Đừng bỏ các biện pháp phòng lây ngay khi vừa thấy đỡ. Đừng dùng lại lọ thuốc đã mở từ đợt trước. Và đừng để việc phòng lây thay thế việc đi khám khi đã có đau nhức, sợ sáng hoặc nhìn mờ.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Chuyên khoa giác mạc – kết mạc
• Các chuyên khoa
• Chuyên khoa mắt trẻ em
• Đau mắt đỏ bao lâu thì khỏi
• Mắt cộm như có hạt cát
• Khô mắt: nguyên nhân và xử trí
• Viêm bờ mi
• Trước khi khám mắt có cần nhịn ăn không
• Hỏi đáp trước khi đi khám

🔗 Bạn có thể quan tâm: Không nên tự ý mua kháng sinh trị đau mắt đỏ