Nhức mỏi mắt khi nhìn máy tính lâu: khi nào chỉ là mỏi

Cuối ngày làm việc, mắt căng ra, hai bên thái dương nhức, chữ trên màn hình nhoè đi và bạn phải nheo lại mới đọc được. Sáng hôm sau ngủ dậy thì gần như bình thường. Đây là trải nghiệm quen thuộc tới mức phần lớn mọi người mặc định nó là cái giá của công việc. Phần lớn thì đúng như vậy thật. Nhưng có một nhóm nhỏ mà cảm giác mỏi lại là vỏ bọc của thứ khác, và bài này giúp bạn nhận ra ranh giới.

Trả lời ngắn: Mỏi mắt do nhìn gần kéo dài thường có ba đặc điểm: xuất hiện sau nhiều giờ làm việc, đỡ hẳn sau khi nghỉ hoặc sau một đêm ngủ, và ảnh hưởng cả hai mắt như nhau. Nếu triệu chứng không đỡ khi nghỉ, chỉ ở một bên, kèm đau thật sự thay vì cảm giác căng, kèm đỏ mắt hoặc kèm giảm thị lực, thì nên đi khám thay vì tiếp tục quy cho màn hình.

1. Vì sao nhìn gần lâu lại mỏi

Hiểu cơ chế thì phân biệt dễ hơn nhiều.

Ba việc mắt phải làm liên tục khi nhìn gần

Khi bạn nhìn một vật ở gần, mắt đồng thời thực hiện ba việc và phải giữ nguyên trạng thái đó suốt thời gian làm việc.

Thứ nhất, điều tiết — hệ thống bên trong mắt thay đổi để hội tụ ảnh cho rõ ở khoảng cách gần. Thứ hai, quy tụ — hai mắt hướng vào trong để cùng nhắm vào một điểm gần. Thứ ba, co đồng tử ở mức phù hợp. Cả ba việc này đều là hoạt động, và duy trì chúng liên tục hàng giờ thì sinh ra cảm giác mỏi, giống như giữ một tư thế cơ bắp quá lâu.

Đây là lý do vì sao nghỉ ngắn nhưng đều đặn hiệu quả hơn nghỉ dài một lần: cái cần là thả cho hệ thống trở về trạng thái nhìn xa trong chốc lát, chứ không phải nghỉ nhiều.

Vì sao màn hình mỏi hơn giấy

Có hai yếu tố cộng thêm khi nhìn màn hình. Thứ nhất là giảm tần suất chớp mắt — khi tập trung, người ta chớp mắt thưa hơn hẳn, khiến lớp nước trên bề mặt mắt bay hơi nhiều hơn và sinh cảm giác khô rát, cộm. Thứ hai là điều kiện xung quanh: độ tương phản giữa màn hình và phòng, ánh sáng chiếu vào gây loá, và tư thế ngồi làm khoảng cách nhìn thay đổi liên tục.

Thêm một yếu tố hay bị bỏ qua: một tật khúc xạ nhẹ chưa được chỉnh, hoặc kính không còn đúng độ, làm mắt phải cố gắng nhiều hơn để giữ ảnh rõ, và biểu hiện ra chính là mỏi. Đây là nguyên nhân rất hay gặp ở người than mỏi mắt kéo dài, và cũng là lý do đi đo khúc xạ thường đáng làm trước khi đổ hết cho màn hình.

Loạn thị nhẹ và độ viễn nhẹ

Hai nhóm này đáng nói riêng vì chúng thường không làm mờ rõ rệt nên người bệnh không nghĩ mình có tật khúc xạ. Người có độ viễn nhẹ vẫn nhìn xa rõ, nhưng phải điều tiết nhiều hơn người khác ở mọi khoảng cách, nên nhìn gần lâu thì mỏi sớm hơn. Người có loạn thị nhẹ thì ảnh luôn hơi nhoè ở một chiều nào đó, và mắt liên tục cố bù. Cả hai đều biểu hiện bằng mỏi và nhức đầu vùng trán chứ không bằng nhìn mờ, nên rất dễ bị quy cho màn hình.

Nhóm tuổi ngoài bốn mươi

Có một mốc tuổi mà lời than mỏi mắt đổi bản chất mà người trong cuộc thường không nhận ra. Khả năng điều tiết để nhìn gần giảm dần theo tuổi ở tất cả mọi người, và tới quãng ngoài bốn mươi thì mức giảm bắt đầu đủ để ảnh hưởng tới công việc hằng ngày. Biểu hiện sớm thường không phải là nhìn gần mờ hẳn, mà là phải đẩy sách hoặc điện thoại ra xa hơn trước, cần nhiều ánh sáng hơn mới đọc thoải mái, đọc được một lúc thì chữ bắt đầu nhoè, và nhức vùng trán sau khi làm việc gần.

Vì các biểu hiện này trùng với mỏi mắt do màn hình nên rất nhiều người ở tuổi này nghĩ mình chỉ làm việc quá nhiều. Điểm gợi ý để phân biệt là chúng xuất hiện dần theo tháng năm chứ không theo từng ngày làm việc, xảy ra cả khi đọc giấy chứ không riêng màn hình, và không đỡ hẳn dù đã nghỉ. Người đã có kính nhìn xa từ trước thì càng dễ nhầm, vì cặp kính cũ vẫn cho nhìn xa rõ trong khi nhìn gần đã đổi. Đây là nhóm mà một lần đo khúc xạ đầy đủ thường thay đổi hẳn cảm giác làm việc.

2. Khi nào chỉ là mỏi

Đây là phần trọng tâm của bài.

Ba đặc điểm của mỏi thông thường

• Xuất hiện sau khi làm việc, không phải tự dưng có từ đầu ngày.
• Đỡ hẳn khi nghỉ, và sau một đêm ngủ thì gần như trở lại bình thường.
• Đối xứng hai bên, không có bên nào khó chịu hơn hẳn.

Kèm theo thường là các cảm giác khô, cộm, rát nhẹ, chảy nước mắt, nhoè thoáng qua rồi rõ lại sau khi chớp mắt, và nhức nhẹ vùng trán hoặc thái dương. Nếu tình huống của bạn khớp cả ba đặc điểm trên thì phần nhiều là mỏi do nhìn gần kéo dài, và các biện pháp ở mục dưới thường có tác dụng.

Khi nào không còn chỉ là mỏi

Hãy đi khám nếu có bất kỳ điểm nào sau đây: triệu chứng không đỡ dù đã nghỉ vài ngày; chỉ khó chịu ở một bên; đau thật sự chứ không phải cảm giác căng mỏi; mắt đỏ kèm theo; nhìn mờ không hết sau khi nghỉ; nhức đầu tăng dần theo tuần; nhìn một vật thành hai; sợ ánh sáng rõ rệt; hoặc thấy quầng sáng quanh đèn vào buổi tối.

Ba điểm cuối liên kết với các nhóm riêng: nhìn đôi bàn ở bài nhìn đôi, nhìn nhoè, sợ ánh sáng ở bài mắt nhạy cảm với ánh sáng bất thường, và quầng sáng ở bài nhìn thấy quầng sáng quanh đèn vào buổi tối.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Những biểu hiện dưới đây không thuộc nhóm mỏi mắt và cần đi khám ngay trong hôm nay:

• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn — nhóm này mô tả ở bài đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn.
• Thị lực giảm đột ngột, dù chỉ ở một bên và dù đã tự trở lại.
• Thấy màn che kéo trước mắt, hoặc mất một mảng tầm nhìn.
• Chớp sáng loé lên kèm nhiều chấm đen mới xuất hiện trôi trước mắt.
• Mắt đỏ kèm đau sâu, sợ ánh sáng rõ rệt và nhìn mờ.
• Nhìn đôi mới xuất hiện, nhất là khi che một mắt thì hết.
• Sưng nề quanh mắt kèm sốt.
• Chấn thương hoặc hoá chất vào mắt.

3. Làm gì với mỏi mắt thông thường

Các biện pháp dưới đây đơn giản nhưng cần làm đều.

Việc nên làm

• Nghỉ ngắn đều đặn: cứ khoảng hai mươi phút thì rời mắt khỏi màn hình chừng hai mươi giây và nhìn ra xa. Cái cần là thả hệ thống về trạng thái nhìn xa, nên nghỉ ngắn mà thường xuyên tốt hơn nghỉ dài một lần.
• Chớp mắt có ý thức khi làm việc, vì tần suất chớp giảm mạnh lúc tập trung.
• Đặt màn hình thấp hơn tầm mắt một chút và cách chừng một sải tay, để mi che bớt bề mặt mắt và giảm bay hơi.
• Tránh để đèn hoặc cửa sổ hắt thẳng vào màn hình gây loá, và đừng làm việc trong phòng tối với màn hình sáng.
• Chỉnh cỡ chữ đủ lớn để không phải nheo mắt.
• Đi đo khúc xạ nếu bạn chưa kiểm tra trong thời gian dài, hoặc nếu kính đang dùng đã cũ.

Buổi đo khúc xạ gồm gì

Nhiều người ngại đi đo vì nghĩ chỉ là ngồi đọc bảng chữ rồi được kê một cặp kính. Thực tế buổi khám ở cơ sở nhãn khoa gồm nhiều bước hơn, và chính các bước đó mới trả lời được câu hỏi mỏi mắt của bạn có nguyên nhân gì khác không.

Bác sĩ đo thị lực từng mắt có kính và không kính, đo khúc xạ khách quan bằng máy rồi thử kính chủ quan để chốt độ, kiểm tra khả năng nhìn gần và mức điều tiết, đánh giá sự phối hợp giữa hai mắt, khám bề mặt nhãn cầu và màng phim nước mắt vì khô mắt là nguyên nhân rất hay đi kèm, đo nhãn áp, rồi soi đèn khe. Tuỳ tuổi và tình trạng, có thể cần soi đáy mắt.

Khi đi, hãy mang theo cặp kính đang dùng và đơn kính cũ nếu còn giữ, vì so sánh độ cũ với độ hiện tại là thông tin có giá trị. Nói rõ tính chất công việc: mỗi ngày ngồi máy tính bao nhiêu giờ, khoảng cách ngồi bao xa, có dùng thêm màn hình phụ hay đọc tài liệu giấy xen kẽ không. Chi tiết này ảnh hưởng tới cách kê kính cho người làm việc gần nhiều.

Việc nên tránh

Đừng tự mua thuốc nhỏ mắt dùng dài ngày theo lời mách, đặc biệt là loại làm trắng mắt hoặc loại có chứa corticoid. Đừng dùng kính không rõ độ hoặc mượn kính của người khác. Đừng nheo mắt liên tục thay vì đi đo kính. Đừng bỏ qua triệu chứng chỉ ở một bên. Đừng chờ tới khi nhìn mờ hẳn mới đi khám. Và đừng cho rằng mỏi mắt kéo dài là chuyện đương nhiên phải chịu — rất nhiều trường hợp chỉ cần một cặp kính đúng độ là khác hẳn.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn phân biệt mỏi thông thường với nhóm cần đi khám. Nó không đo được độ khúc xạ, không đo được nhãn áp, và không thay được việc soi trực tiếp vào mắt. Nếu bạn có tiểu đường hoặc tăng huyết áp thì lịch khám định kỳ vẫn cần giữ dù mắt không khó chịu, lý do ở bài thoái hoá điểm vàng tuổi già. Các dấu hiệu cấp cứu khác liệt kê tại bài mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay, và các nội dung khác ở mục kiến thức nhãn khoa. Thông tin liên hệ ở trang liên hệ; nhóm bệnh đáy mắt thuộc dịch kính võng mạc, nhóm liên quan tới nhãn áp thuộc glôcôm.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Dịch kính võng mạc
• Glôcôm
• Mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay
• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn
• Nhìn đôi, nhìn nhoè
• Mắt nhạy cảm với ánh sáng bất thường
• Nhìn thấy quầng sáng quanh đèn vào buổi tối
• Thoái hoá điểm vàng tuổi già
• Liên hệ