Dịch kính – võng mạc
Dịch kính – võng mạc là nhóm chuyên khoa đánh giá phần trong suốt phía sau thủy tinh thể, võng mạc và thần kinh thị giác. Ruồi bay, chớp sáng, nhìn méo hoặc giảm thị lực có thể xuất hiện đột ngột và cần được phân biệt bằng khám đáy mắt, đo thị lực cùng phương tiện phù hợp.
Dịch kính và võng mạc là gì?
Dịch kính là chất dạng gel lấp đầy phần lớn nhãn cầu, nằm giữa thủy tinh thể và võng mạc. Võng mạc tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu qua thần kinh thị giác. Hoàng điểm giúp nhìn rõ chi tiết, đọc chữ và nhận diện khuôn mặt; vùng ngoại vi hỗ trợ định hướng. Nhiều thay đổi ở võng mạc không thể đánh giá chính xác chỉ bằng nhìn bên ngoài.
Tuổi tác, cận thị cao, chấn thương, phẫu thuật mắt, tiểu đường và tăng huyết áp có thể làm tăng nhu cầu theo dõi. Một người có thể không đau nhưng vẫn có tổn thương tiến triển, vì vậy lịch kiểm tra theo nguy cơ quan trọng hơn việc chờ mờ rõ.
Dấu hiệu cần chú ý
Ruồi bay và chớp sáng
Ruồi bay là chấm, sợi hoặc mạng nhện trôi theo hướng nhìn. Chúng có thể liên quan thay đổi dịch kính theo tuổi, nhưng nếu xuất hiện dồn dập, kèm chớp sáng hoặc màn che thì cần khám sớm để loại trừ rách hay bong võng mạc. Không tự theo dõi nhiều ngày khi triệu chứng tăng nhanh.
Nhìn méo hoặc mất một phần thị trường
Đường thẳng trở nên cong, chữ biến dạng, có vùng mờ trung tâm hoặc thường va vào đồ vật đều cần ghi nhận. Người bệnh nên kiểm tra từng mắt riêng, nhưng không trì hoãn khám để tự thử nhiều lần.
Khám và theo dõi
Bác sĩ hỏi bệnh, đo thị lực, kiểm tra đồng tử và khám đèn khe. Khi cần, thuốc giãn đồng tử giúp quan sát võng mạc và đầu thần kinh thị giác. Một số trường hợp được chỉ định chụp OCT, ảnh đáy mắt, siêu âm mắt hoặc thị trường. Mỗi phép đo trả lời một câu hỏi khác nhau và phải được đọc cùng bệnh sử.
Người bệnh tiểu đường, cận thị cao, từng chấn thương hoặc có gia đình bị bong võng mạc nên hỏi riêng về lịch theo dõi. Không tự suy ra “mắt bình thường” chỉ vì thị lực một lần vẫn ổn.
Điều trị và chăm sóc
Không có một phương pháp chung cho mọi bệnh dịch kính – võng mạc. Bác sĩ có thể theo dõi, điều chỉnh bệnh nền, dùng thuốc, laser hoặc phẫu thuật khi có chỉ định rõ. Mục tiêu là bảo vệ phần thị lực còn lại và xử lý nguyên nhân đúng thời điểm, không hứa hẹn kết quả giống nhau cho mọi người.
Kiểm soát đường huyết, huyết áp, bỏ thuốc lá, đeo kính bảo hộ và không tự dùng thuốc nhỏ mắt giúp giảm nguy cơ. Sau can thiệp, cần tuân thủ cách nhỏ thuốc và lịch tái khám. Đau tăng, đỏ nhiều, chảy dịch hoặc thị lực giảm sau thủ thuật là lý do cần liên hệ sớm.
Chuẩn bị trước khi đến khám
Hãy ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng, tốc độ thay đổi, mắt bị ảnh hưởng và những việc làm triệu chứng tăng hoặc giảm. Mang theo kính đang sử dụng, đơn thuốc, thuốc nhỏ mắt, kết quả chụp hoặc phiếu đo cũ và danh sách bệnh toàn thân. Trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi nên có người đi cùng để mô tả thay đổi trong sinh hoạt.
Không tự mua thuốc nhỏ mắt có corticoid, không dùng lại đơn cũ và không tự ngừng thuốc đang được kê. Nếu cần nhỏ thuốc giãn đồng tử, thị lực có thể mờ tạm thời; nên sắp xếp người đưa về và không tự lái xe khi nhìn chưa rõ.
Khi nào cần đi khám sớm?
- Thị lực giảm nhanh, có vùng tối, màn che hoặc nhìn méo mới xuất hiện.
- Đau mắt nhiều, đỏ mắt, sợ sáng, buồn nôn hoặc đau đầu kèm nhìn mờ.
- Mắt bị hóa chất, dị vật, chấn thương hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng sau can thiệp.
- Triệu chứng ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền diễn tiến nhanh.
Website chỉ cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế khám cấp cứu, chẩn đoán hoặc đơn thuốc của bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Tôi có thể tự xác định chuyên khoa không?
Dấu hiệu giúp định hướng ban đầu nhưng không thay thế khám. Nếu chưa rõ, hãy mô tả triệu chứng khi gọi tổng đài để được hướng dẫn nhóm phù hợp.
Khám có phải lúc nào cũng cần nhiều xét nghiệm?
Không. Bác sĩ chọn phép đo dựa trên tuổi, triệu chứng, bệnh sử và kết quả khám; không phải ai cũng cần làm mọi bước.
Có cần nhịn ăn trước khi khám mắt?
Khám mắt thông thường không yêu cầu nhịn ăn. Nếu dự kiến thủ thuật hoặc xét nghiệm khác, cơ sở y tế sẽ hướng dẫn riêng.
Có nên mang đơn thuốc cũ?
Nên mang theo đơn, vỏ thuốc hoặc ảnh chụp rõ tên thuốc và liều dùng để bác sĩ tránh lặp thuốc và nhận biết dị ứng.
Sau nhỏ giãn đồng tử có thể tự lái xe không?
Chỉ lái xe khi đã nhìn rõ và cảm thấy an toàn. Người nhìn mờ hoặc nhạy sáng nên có người đưa đón.
Bao lâu nên tái khám?
Lịch tái khám phụ thuộc bệnh và kết quả đo. Đi sớm hơn nếu triệu chứng xấu đi hoặc thuốc gây tác dụng không mong muốn.
Có thể gửi ảnh mắt để chẩn đoán trước không?
Ảnh điện thoại chỉ hỗ trợ mô tả bề mặt, không đánh giá được thị lực, nhãn áp hay võng mạc. Đau, giảm thị lực hoặc chấn thương cần khám trực tiếp.
Thông tin trên trang được cập nhật thế nào?
Nội dung được ghi ngày cập nhật trong hệ thống quản trị và rà soát trước khi công khai; không phải cam kết kết quả cho từng người bệnh.