Mắt giật và co mí liên tục: khi nào cần khám

Mí mắt tự nhiên giật giật mấy ngày liền, nhất là mí dưới, nhất là lúc mệt. Người xung quanh thì bảo là điềm gì đó, còn bạn thì âm thầm lo có phải thần kinh có vấn đề. Đây là một trong những triệu chứng ở mắt gây lo lắng nhiều nhất so với mức nguy hiểm thực tế của nó — phần lớn trường hợp là lành tính và tự hết. Nhưng có một nhóm nhỏ mang ý nghĩa khác, và bài này giúp bạn phân biệt.

Trả lời ngắn: Giật mí thoáng qua, chỉ ở một mí, không kéo mắt nhắm lại, kéo dài vài ngày tới vài tuần rồi tự hết là hiện tượng lành tính rất thường gặp và thường liên quan tới mệt mỏi, thiếu ngủ, căng thẳng. Cần đi khám khi co thắt làm mắt nhắm hẳn lại, lan xuống mặt, kéo dài nhiều tháng, hoặc đi kèm sụp mi, nhìn đôi, yếu nửa mặt.

1. Vì sao mí mắt lại giật

Hiểu cơ chế thì bớt lo và biết nên để ý gì.

Co cơ nhỏ ngoài ý muốn

Quanh mỗi mắt có một lớp cơ mỏng phụ trách nhắm mở mi. Cơ này nhận tín hiệu thần kinh liên tục, và đôi khi một nhóm sợi cơ nhỏ trong đó co lại ngoài ý muốn, lặp đi lặp lại. Bạn cảm nhận rất rõ vì cơ nằm ngay dưới da mỏng và sát nhãn cầu, nhưng người đối diện thường không nhìn thấy gì — đây là chi tiết đặc trưng của nhóm lành tính, và cũng là lý do người bệnh hay bối rối khi kể lại.

Hiện tượng này không làm ảnh hưởng tới thị lực, không làm mắt nhắm lại, và không lan sang các vùng khác của mặt. Nó có thể kéo dài từ vài giờ tới vài tuần, xuất hiện thành từng đợt trong ngày rồi hết.

Những yếu tố hay đi kèm

Có vài yếu tố xuất hiện rất thường xuyên ở người đang bị giật mí: thiếu ngủ, làm việc căng thẳng kéo dài, dùng nhiều cà phê hoặc chất kích thích, uống rượu, nhìn màn hình nhiều giờ, khô mắt, và tật khúc xạ chưa được chỉnh đủ.

Hai yếu tố cuối đáng nói vì chúng thường bị bỏ qua. Khi bề mặt mắt khô hoặc khi mắt phải cố gắng nhiều để nhìn rõ, vùng quanh mi ở trong trạng thái kích thích kéo dài, và giật mí là một biểu hiện của trạng thái đó. Vì vậy với người giật mí dai dẳng, một buổi đo khúc xạ và đánh giá màng phim nước mắt thường có ích hơn là uống thuốc bổ — nhóm mỏi mắt liên quan bàn ở bài nhức mỏi mắt khi nhìn máy tính lâu.

Vì sao hay giật mí dưới bên trái

Nhiều người hỏi câu này vì nghe nói mỗi bên mang một ý nghĩa khác nhau. Về mặt y học thì bên nào cũng như nhau — không có sự khác biệt về cơ chế giữa mí trên và mí dưới, giữa mắt trái và mắt phải. Cảm giác mí dưới hay bị hơn có thể do da vùng đó mỏng nên bạn nhận ra dễ hơn.

Điều thật sự có ý nghĩa không phải là bên nào, mà là có lan rộng không và có làm mắt nhắm lại không. Đó mới là hai câu hỏi phân định nhóm lành tính với nhóm cần khám.

2. Khi nào chỉ là hiện tượng lành tính

Đây là phần trọng tâm.

Bốn đặc điểm của nhóm lành tính

• Chỉ ở một mí, không lan sang mi bên kia hay xuống má, miệng.
• Không làm mắt nhắm hẳn lại — mắt vẫn mở bình thường trong lúc giật.
• Người khác gần như không thấy, chỉ mình bạn cảm nhận được.
• Không kèm triệu chứng nào khác — không sụp mi, không nhìn đôi, không nhức, không yếu mặt.

Nếu khớp cả bốn điểm thì phần nhiều là nhóm lành tính. Thời gian kéo dài có thể tới vài tuần và điều đó tự nó chưa phải dấu hiệu xấu, miễn là bốn đặc điểm trên vẫn giữ nguyên.

Phân biệt với vài hiện tượng khác ở mi

Có mấy tình trạng khác ở vùng mi hay bị gọi chung là “giật mí” nhưng bản chất khác hẳn, và phân biệt được thì đỡ mất thời gian.

Thứ nhất là cảm giác nặng mi hoặc sụp mi, tức là mi trên hạ thấp xuống che bớt tầm nhìn. Đây không phải co giật mà là vấn đề của việc nâng mi, và nhóm này cần được khám, nhất là khi mới xuất hiện hoặc nặng dần về cuối ngày.

Thứ hai là co quắp mi do kích thích bề mặt. Khi mắt có dị vật, trầy xước hay viêm, mi sẽ nhắm chặt lại theo phản xạ để bảo vệ. Điểm phân biệt là nhóm này luôn đi kèm cộm rát, chảy nước mắt và sợ ánh sáng, chứ không giật đơn thuần.

Thứ ba là rung nhẹ toàn thân do mệt hoặc do thuốc, trong đó mi chỉ là một chỗ bạn để ý thấy. Nếu bạn thấy tay cũng hơi run hoặc vừa đổi thuốc gần đây thì nên nói với bác sĩ, kể cả khi đó là thuốc điều trị bệnh khác và bạn nghĩ nó chẳng liên quan gì tới mắt.

Khi nào nên đi khám

Hãy đi khám nếu có bất kỳ điểm nào sau đây:

• Co thắt làm mắt nhắm hẳn lại, dù chỉ trong chốc lát, và bạn khó tự mở ra.
• Co thắt lan xuống má, mép hoặc cằm, hoặc lan sang cả hai bên mắt.
• Kéo dài nhiều tháng không có đợt nghỉ, hoặc nặng dần lên.
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt: khó đọc, khó lái xe, phải dùng tay giữ mi.
• Kèm sụp mi ở bên đó.
• Kèm nhìn một vật thành hai — nhóm này bàn ở bài nhìn đôi, nhìn nhoè.
• Kèm mắt đỏ, chảy nước mắt nhiều, hoặc sợ ánh sáng — xem bài mắt nhạy cảm với ánh sáng bất thường.
• Kèm cảm giác có dị vật, cộm rát dai dẳng.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

• Giật mí kèm yếu nửa mặt, méo miệng, nói khó — đi cấp cứu chung ngay.
• Kèm sụp mi mới xuất hiện và hai con ngươi không đều nhau.
• Kèm nhìn đôi mới xuất hiện đột ngột.
• Kèm nhức đầu dữ dội, hoặc đau quanh hốc mắt.
• Kèm thị lực giảm đột ngột, dù chỉ một bên.
• Xuất hiện sau một chấn thương vùng đầu mặt.
• Kèm sưng nề quanh mắt và sốt.

Nhóm này không còn là chuyện giật mí đơn thuần. Các dấu hiệu cấp cứu khác ở mắt liệt kê tại bài mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay, và tình huống đau dữ dội kèm nôn ở bài đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn.

Buổi khám gồm gì

Bác sĩ hỏi triệu chứng bắt đầu từ bao giờ, ở một mí hay lan rộng, có làm mắt nhắm lại không, có yếu tố nào làm nặng thêm không, và các thuốc đang dùng. Sau đó đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ vì tật khúc xạ chưa chỉnh đủ là yếu tố hay đi kèm, khám mi và cơ quanh mi, đánh giá màng phim nước mắt và bề mặt nhãn cầu để tìm khô mắt hay viêm bờ mi, khám vận nhãn và phản xạ đồng tử, rồi soi đèn khe.

Nếu có dấu hiệu gợi ý nguyên nhân thần kinh thì cần thăm dò thêm hoặc phối hợp chuyên khoa thần kinh. Thông tin liên hệ ở trang liên hệ; nhóm bệnh đáy mắt thuộc dịch kính võng mạc, nhóm liên quan tới nhãn áp thuộc glôcôm.

3. Làm gì với giật mí thông thường

Không có mẹo nào làm hết ngay, nhưng có vài việc giúp giảm tần suất.

Việc nên làm

Ngủ đủ và đều giờ — đây là yếu tố có tác động rõ nhất ở phần lớn người bị. Giảm cà phê, trà đặc, nước tăng lực và rượu, ít nhất trong đợt đang giật, rồi xem có đổi không. Nghỉ ngắn đều đặn khi làm việc với màn hình và chớp mắt có ý thức. Chườm ấm nhẹ lên mi vài phút giúp dễ chịu và có ích nếu bờ mi đang viêm. Đi đo lại khúc xạ nếu đã lâu chưa kiểm tra hoặc kính đã cũ.

Nếu bạn nghi khô mắt thì nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn cụ thể, thay vì tự chọn thuốc nhỏ. Ghi lại đợt giật kéo dài bao lâu, mỗi ngày mấy đợt, và có yếu tố nào đi cùng — thông tin này giúp buổi khám nhanh hơn nhiều.

Việc không nên làm

Đừng dụi hay day mạnh mi, vì làm vậy kích thích thêm và có thể gây trầy xước bề mặt. Đừng tự mua thuốc nhỏ dùng dài ngày theo lời mách, đặc biệt là loại làm trắng mắt hoặc loại có chứa corticoid. Đừng tự dán băng giữ mi. Đừng tự uống thuốc an thần hay thuốc giãn cơ để cho hết giật. Đừng bỏ qua khi co thắt đã làm mắt nhắm lại hoặc đã lan xuống mặt, vì đó không còn là nhóm lành tính. Và đừng lo tới mức mất ngủ, vì thiếu ngủ chính là yếu tố làm triệu chứng nặng thêm.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn phân biệt giật mí lành tính với nhóm cần khám và biết nên quan sát gì. Nó không xác định được nguyên nhân, không đánh giá được bề mặt mắt, và không thay được khám trực tiếp. Trường hợp mờ thoáng qua bàn ở bài mắt mờ đột ngột trong vài phút rồi trở lại, sơ cứu chấn thương ở bài mắt bị chấn thương do vật nhọn hoặc hoá chất, và nhóm tắc mạch ở bài tắc mạch máu võng mạc. Các nội dung khác ở mục kiến thức nhãn khoa.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Dịch kính võng mạc
• Glôcôm
• Mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay
• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn
• Mắt bị chấn thương do vật nhọn hoặc hoá chất
• Tắc mạch máu võng mạc
• Nhìn đôi, nhìn nhoè
• Mắt nhạy cảm với ánh sáng bất thường
• Nhức mỏi mắt khi nhìn máy tính lâu
• Mắt mờ đột ngột trong vài phút rồi trở lại
• Liên hệ

🔗 Bạn có thể quan tâm: Khám mắt tại Bắc Giang