Mi quặp vào trong, lông mi chọc vào mắt: nhận biết và xử lý

Ban đầu chỉ là cảm giác cộm ở một bên mắt, bạn tưởng có hạt bụi nên nhỏ nước muối rồi chờ cho qua. Nhưng mấy tuần nay cảm giác đó không đi, nước mắt cứ chảy ra khi đi ngoài đường có gió, và khi soi gương thật gần dưới đèn bạn thấy vài sợi lông mi ở mi dưới không hướng ra ngoài như bình thường mà quay ngược vào trong, chạm vào lòng đen. Mỗi lần chớp là một lần chạm. Đây là tình trạng nghe qua rất nhỏ nhưng để lâu thì hậu quả không nhỏ.

Trả lời ngắn: Lông mi chọc vào mắt gồm hai kiểu khác nhau: lật mi vào trong — cả bờ mi cuộn vào, kéo theo hàng lông mi cọ lên giác mạc; và lông mi mọc lệch hướng — bờ mi vẫn ở đúng vị trí, chỉ vài sợi mọc quay vào. Nguyên nhân hay gặp nhất là mi nhão do tuổi, sau đó là sẹo co kéo ở mặt trong mi. Hãy đi khám thay vì chờ, và đừng tự nhổ sợi lông mi bằng nhíp.

1. Vì sao lông mi lại cọ được vào mắt

Bờ mi bình thường áp nhẹ vào bề mặt nhãn cầu, còn hàng lông mi hướng ra ngoài để chắn bụi và mồ hôi. Chỉ cần một trong hai điều đó lệch đi, đầu sợi lông mi — cứng và nhọn hơn ta tưởng — sẽ quét lên giác mạc, lớp màng trong suốt phủ lòng đen. Người bệnh chớp mắt suốt cả ngày, nên tổn thương tích lại theo từng ngày chứ không mất đi.

Hai tình trạng hay bị gộp làm một

Cả hai đều cho ra cùng một lời kể “lông mi chọc vào mắt”, nhưng bản chất và cách xử lý khác nhau, nên phân biệt được có ý nghĩa thực tế.

Lật mi vào trong

Ở đây cả bờ mi cuộn vào phía nhãn cầu, thường là mi dưới. Soi gương bạn sẽ thấy mi dưới như bị “mất bờ”: phần bờ mi trơn và hàng lông mi không còn nằm ở mép ngoài mà lặn vào trong. Giai đoạn sớm tình trạng này có thể lúc có lúc không — mi cuộn vào sau khi nhắm chặt mắt rồi tự trở lại sau vài lần nháy, nên nhiều người nghĩ mình chỉ bị mỏi mắt. Vì vấn đề nằm ở cấu trúc mi, xử lý phải nhắm vào bờ mi chứ không vào từng sợi lông.

Lông mi mọc lệch hướng

Bờ mi ở đúng vị trí, chỉ có một hoặc vài sợi lông mi mọc quay vào trong. Sợi gây khó chịu nhiều khi rất mảnh và nhạt màu nên bạn tìm mãi không thấy, dù cảm giác cộm luôn khu trú ở đúng một điểm cố định. Người bệnh thường mô tả như có sợi chỉ hay hạt cát nằm mãi ở một chỗ, giống nhóm cộm mắt kéo dài không tìm ra dị vật. Xử lý ở nhóm này nhắm vào chính những sợi lệch đó.

Những nguyên nhân hay gặp

Do tuổi. Cơ vòng mi và dây chằng ở góc mi nhão dần, mi dưới không còn áp đúng vào nhãn cầu và dễ cuộn vào trong. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất, gần như luôn ở mi dưới, và là một trong những lý do người lớn tuổi nên khám mắt định kỳ ngay cả khi thị lực còn tạm ổn.

Sẹo co kéo ở mặt trong mi. Sau viêm kết mạc mạn tính, sau bệnh mắt hột, sau bỏng hoá chất hoặc sau chấn thương và mổ vùng mi, mặt trong mi có thể xơ lại và co rút, kéo bờ mi lật vào. Nhóm này có thể gặp ở cả mi trên và người còn trẻ.

Viêm bờ mi mạn tính. Viêm kéo dài quanh chân lông mi làm biến dạng nang lông, sợi mới mọc ra lệch hướng. Dấu hiệu đi kèm thường là vảy ở gốc lông mi và bờ mi đỏ dai dẳng, mô tả kỹ hơn ở bài viêm bờ mi mắt.

Co thắt mi. Khi mi co bóp liên tục ngoài ý muốn, bờ mi bị đẩy cuộn vào trong từng lúc. Nhóm này bàn ở bài mắt giật và co mi liên tục.

Ở trẻ nhỏ. Thường là nếp da mi thừa bẩm sinh đẩy hàng lông mi áp vào nhãn cầu, trong khi bờ mi vẫn bình thường. Lông mi trẻ mềm nên phần lớn trường hợp không gây tổn thương đáng kể và tự đỡ dần khi khuôn mặt phát triển.

Vì sao “chỉ hơi cộm” không nên để nhiều tháng

Mỗi lần chớp là một lần chà. Biểu hiện quen thuộc là cộm dai dẳng như có cát trong mắt, chảy nước mắt, đỏ mắt kéo dài và sợ ánh sáng — bộ triệu chứng cũng gặp ở nhiều bệnh bề mặt khác, xem mắt cộm như có hạt cát. Kéo dài, giác mạc mất dần lớp biểu mô bảo vệ, thành vết trợt, và vết trợt là cửa cho vi khuẩn vào gây loét giác mạc, để lại sẹo làm giảm thị lực.

Có một điểm dễ làm người bệnh yên tâm sai: giác mạc bị chà lâu ngày thì giảm cảm giác, nên cộm có thể nhẹ đi trong khi tổn thương vẫn tiến triển. Đỡ cộm không đồng nghĩa với đỡ bệnh. Phạm vi các bệnh ở lớp bề mặt này được mô tả ở chuyên khoa giác mạc kết mạc.

2. Khi nào cần đi khám

Lông mi chọc vào mắt hầu như không tự hết, nên mốc cần nhớ là “đi khám khi còn cộm”, đừng chờ tới lúc mờ.

🔴 Đi khám ngay trong hôm nay

• Thị lực giảm ở mắt bị cọ, kể cả giảm nhẹ.
• Đau tăng nhanh trong vài giờ, khác với cảm giác cộm âm ỉ trước đó.
• Có vết trắng hoặc đục trên lòng đen khi soi gương.
• Sợ ánh sáng rõ rệt, phải nhíu mắt hoặc tìm chỗ tối.
• Dịch mủ nhiều, mi sưng nề và đỏ đậm lên.
• Triệu chứng xuất hiện ngay sau chấn thương hoặc sau khi hoá chất bắn vào mắt.

Danh sách rộng hơn các tình huống cần đi ngay ở bài mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay.

Nên đi khám trong vài ngày tới

• Cộm khu trú ở một điểm cố định kéo dài hơn một tuần.
• Chảy nước mắt và đỏ mắt kéo dài nhiều tuần không rõ lý do.
• Bạn nhìn thấy sợi lông mi quay vào trong khi soi gương, dù chưa đau nhiều.
• Bờ mi dưới cuộn vào từng lúc, nhất là sau khi nhắm chặt mắt.
• Bờ mi có vảy ở chân lông mi kéo dài, kèm chắp hoặc lẹo hay quay lại.
• Bạn đã tự nhổ lông mi nhiều lần và thấy cộm nặng hơn trước.

Buổi khám thường gồm những gì

Bác sĩ hỏi triệu chứng bắt đầu từ khi nào, cộm ở vị trí nào, bạn đã nhổ hay dán mi chưa, và tiền sử viêm mắt, bỏng hay chấn thương vùng mi. Sau đó đo thị lực từng mắt, rồi khám bằng đèn khe với độ phóng đại lớn để xem hướng của từng sợi lông mi và xác định bờ mi có ở đúng vị trí hay đã cuộn vào.

Mi được lật lên để kiểm tra mặt trong, tìm sẹo co kéo hoặc dấu hiệu viêm mạn. Thường bác sĩ nhỏ thuốc nhuộm fluorescein — chất bám vào vùng biểu mô bị mất — để lộ ra các vết trợt, ở nhóm này hay có dạng vạch ngang nằm ở phần dưới giác mạc, đúng vùng bị lông mi quét. Cuối cùng là đánh giá độ nhão của mi bằng cách kéo nhẹ bờ mi ra khỏi nhãn cầu. Những gì nên mang theo có ở trang trước khi đi khám.

3. Làm gì trong lúc chờ khám

Việc bạn làm ở nhà không sửa được hướng lông mi, nhưng quyết định giác mạc bị tổn thương thêm bao nhiêu trong thời gian chờ.

Việc nên làm

Nhỏ nước mắt nhân tạo loại không chứa chất bảo quản. Lớp nước dày hơn giúp giảm ma sát giữa đầu lông mi và giác mạc, đồng thời làm dịu cảm giác cộm. Loại không chất bảo quản phù hợp khi phải nhỏ nhiều lần trong ngày; cách chọn ở bài nước mắt nhân tạo dùng thế nào.

Chườm ấm và vệ sinh bờ mi nếu có kèm viêm bờ mi. Đắp khăn ấm vài phút rồi làm sạch nhẹ vùng chân lông mi giúp giảm viêm — yếu tố đang góp phần làm lông mi mọc lệch.

Ghi lại vị trí sợi lông mi gây cộm. Ví dụ “mi dưới, phía gần mũi”, hoặc chụp ảnh sát bằng điện thoại. Sợi lệch rất mảnh, ghi chú của bạn giúp bác sĩ tìm nhanh hơn trong buổi khám.

Nếu mắt khô đi kèm, xử lý cùng lúc. Bề mặt thiếu nước mắt làm cảm giác cọ nặng thêm rõ rệt; nhóm này bàn ở bài khô mắt: nguyên nhân và xử trí.

Việc không nên làm

Đừng tự nhổ lông mi bằng nhíp. Đây là việc hay được làm nhất và cũng gây hại nhất. Nang lông không bị phá nên sợi mọc lại sau vài tuần, thường ngắn, cứng và nhọn hơn sợi cũ, cọ mạnh hơn. Nhổ nhiều lần còn làm biến dạng thêm chân lông mi và làm mắt khó chịu tăng dần theo từng đợt.

Đừng dán mi bằng băng dính để giữ bờ mi lật ra. Cách này có thể được dùng rất ngắn hạn theo hướng dẫn của bác sĩ, nhưng tự dán nhiều ngày làm da mi viêm, trợt và co kéo thêm.

Đừng dụi mắt. Dụi ép chính đầu lông mi vào giác mạc đang trợt và làm rộng tổn thương.

Đừng tự nhỏ thuốc có corticoid. Nhóm này giảm đỏ nhanh nên tạo cảm giác đang đỡ, nhưng khi giác mạc đã có vết trợt thì nó làm chậm liền và tạo điều kiện cho nhiễm khuẩn lan rộng.

Đừng cắt ngắn sợi lông mi. Đầu sợi bị cắt cụt lại thành mặt nhọn, cọ rát hơn sợi để nguyên.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn nhận ra mình đang gặp kiểu nào, biết đâu là dấu hiệu phải đi ngay và biết những việc cần tránh. Nó không soi được đèn khe để xem hướng từng sợi lông mi, không lật mi kiểm tra mặt trong và không nhuộm fluorescein để biết giác mạc đã trợt tới đâu. Hướng xử lý — xử lý từng sợi lông mi hay phẫu thuật chỉnh lại bờ mi — do bác sĩ quyết định sau khi khám. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu 🔴, hoặc chỉ đơn giản là không chắc, hãy tới khám; thông tin ở trang liên hệ.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Chuyên khoa giác mạc kết mạc
• Chuyên khoa mắt người cao tuổi
• Mắt cộm như có hạt cát
• Cộm mắt kéo dài không tìm ra dị vật
• Viêm bờ mi mắt
• Loét giác mạc: dấu hiệu nguy hiểm
• Khô mắt: nguyên nhân và xử trí
• Nước mắt nhân tạo dùng thế nào
• Mắt người cao tuổi khám định kỳ
• Trước khi đi khám