Khám sức khoẻ thị lực cho công nhân: nội dung tối thiểu cần có

Đến kỳ khám sức khoẻ của công ty, phần mắt nhiều khi chỉ là đứng cách bảng chữ mấy mét, đọc vài dòng trong khoảng một phút rồi chuyển sang bàn khác. Kết quả ghi vào sổ là một con số, và người lao động ra về với cảm giác mắt mình đã được kiểm tra. Với người làm việc có bụi, hoá chất hoặc ánh sáng hàn, mức khám đó bỏ sót đúng phần cần xem nhất.

Trả lời ngắn: Phần khám mắt trong đợt khám sức khoẻ định kỳ nên gồm bốn lớp: đo thị lực từng mắt cả khi không kính và có kính, đo khúc xạ để biết có tật khúc xạ chưa được chỉnh hay không, khám bán phần trước bằng đèn khe để xem bề mặt mắt, và soi đáy mắt với người có yếu tố nguy cơ. Đọc bảng chữ chỉ là lớp thứ nhất. Người làm việc với bụi, hoá chất, hàn điện hoặc vận hành máy cần nội dung sâu hơn mức đó, và có thể chủ động đề nghị khi tới lượt khám.

1. Vì sao đọc bảng chữ trong một phút là chưa đủ

Bảng thị lực là công cụ tốt nhưng chỉ trả lời được một câu hỏi rất hẹp.

Bảng thị lực trả lời được gì

Đọc bảng chữ cho biết ở thời điểm đo, trong phòng đủ sáng, mắt bạn phân biệt được chi tiết nhỏ tới mức nào. Nó không cho biết vì sao, không cho biết mắt phải căng bao nhiêu để đọc được, và không nói gì về bề mặt mắt hay đáy mắt.

Có một điểm nữa hay bị làm sai ngay ở lớp đầu: đo hai mắt cùng lúc thay vì đo riêng từng bên. Khi cả hai mắt cùng mở, mắt tốt che lấp mắt yếu, nên một người thị lực một bên đã giảm rõ vẫn có thể đọc hết bảng. Đây là cách bỏ sót cả một mắt, dù làm đúng chỉ tốn thêm vài chục giây.

Nhìn rõ mà mắt vẫn có vấn đề

Nhiều tình trạng ở mắt không làm giảm thị lực trong giai đoạn sớm. Bề mặt mắt bị bụi và hơi hoá chất kích thích lâu ngày có thể viêm nhẹ, có trầy xước nhỏ, nhưng bảng chữ vẫn đọc đủ. Tăng nhãn áp giai đoạn sớm làm mất phần tầm nhìn ngoài rìa trước, còn phần trung tâm dùng để đọc bảng vẫn nguyên. Bệnh võng mạc do tiểu đường cũng vậy, và thường không đau nên không có gì nhắc người bệnh đi khám.

Ba tình huống hay bị bỏ sót

Thứ nhất là người vẫn đọc gần đủ bảng nhưng phải nheo mắt và mỏi liên tục cuối ca. Đây thường là tật khúc xạ chưa chỉnh đúng, hay gặp là loạn thị nhẹ, và không lộ ra nếu chỉ ghi con số cuối cùng mà không xem người đo phải căng thế nào.

Thứ hai là người có hai mắt lệch số. Người này nhìn xa vẫn ổn nhờ mắt tốt, nhưng nhận biết khoảng cách kém hơn, điều đáng chú ý với người vận hành máy hoặc đi lại nơi có xe nâng.

Thứ ba là người đeo kính cũ đã lâu. Nếu chỉ đo khi đang đeo kính đó và thấy đủ, không ai biết kính đã lệch số hay chưa. Còn nếu chỉ đo khi không kính, con số ghi được không phản ánh mức nhìn thật trong ca làm.

2. Nội dung tối thiểu nên có

Theo quy định hiện hành về khám sức khoẻ định kỳ cho người lao động, phần mắt là một nội dung bắt buộc. Ở góc độ chuyên môn, để phần này có ích thật thì nên đủ bốn lớp dưới đây.

Đo thị lực từng mắt, cả khi không kính và có kính

Đo riêng từng bên, che kín bên còn lại. Với người đang dùng kính, ghi cả hai con số: thị lực khi không kính và khi đeo kính. Hai con số đặt cạnh nhau mới nói lên được kính hiện tại còn đúng hay đã lệch.

Đo khúc xạ

Đây là lớp hay bị cắt nhất, dù nó giải quyết được nhiều vấn đề trong nhóm công nhân. Đo khúc xạ xác định độ cận, độ viễn, độ loạn và trục loạn của từng mắt, tức là trả lời câu hỏi vì sao nhìn kém, chứ không chỉ ghi lại rằng nhìn kém. Nội dung một buổi đo đầy đủ mô tả ở bài khám khúc xạ gồm những gì, nhóm bệnh này thuộc chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị.

Vì sao thử vài kính mẫu không thay được đo khúc xạ

Có nơi làm nhanh bằng cách cho thử lần lượt vài mắt kính cận có sẵn tới khi đọc được thêm một dòng, rồi ghi số đó vào sổ. Cách này bỏ qua phần loạn thị, vì kính mẫu thử nhanh thường chỉ có độ cầu. Người loạn thị đeo kính chỉ chỉnh phần cận sẽ thấy rõ hơn một chút rồi vẫn nhoè, nhất là khi nhìn chữ nhỏ hoặc nhìn đèn trong tối. Trục loạn cũng cần xác định, vì đặt sai trục thì kính không phát huy tác dụng.

Khám bán phần trước bằng đèn khe

Đèn khe là thiết bị soi phóng đại phần trước của mắt: mi, kết mạc, giác mạc, tiền phòng và thể thuỷ tinh. Đây là bước nhìn ra được những thứ mắt thường không thấy, gồm trầy xước nhỏ trên giác mạc, viêm bờ mi, mức ổn định của màng nước mắt, và hạt bụi hoặc mạt kim loại còn nằm trên bề mặt. Với người làm trong môi trường bụi và hoá chất, đây là lớp có giá trị nhất. Nhóm bệnh ở phần này thuộc chuyên khoa giác mạc – kết mạc.

Soi đáy mắt khi có yếu tố nguy cơ

Soi đáy mắt xem võng mạc, mạch máu võng mạc và đầu dây thần kinh thị giác. Nó không cần cho mọi người trong mọi đợt khám, nhưng cần với người có tiểu đường, tăng huyết áp, độ cận cao, tiền sử chấn thương mắt, hoặc trong gia đình có người bị tăng nhãn áp. Cần biết trước rằng bước này thường phải nhỏ giãn đồng tử nên sau đó nhìn gần mờ và sợ sáng vài giờ.

3. Nhóm công việc cần nội dung sâu hơn

Cùng một đợt khám nhưng nhu cầu mỗi người khác nhau. Bốn nhóm dưới đây nên được xem kỹ hơn mức nền.

Bụi, mạt kim loại và hoá chất

Người làm ở khâu mài, cắt, đánh bóng, đúc, hoặc làm nơi có hơi dung môi và hoá chất tẩy rửa chịu tác động tích tụ lên bề mặt mắt. Biểu hiện sớm chỉ là cộm nhẹ, đỏ về cuối ca, hay chảy nước mắt khi ra gió, và nhiều người coi đó là bình thường của nghề. Tác động theo từng loại tác nhân bàn ở bài bụi và hoá chất trong môi trường làm việc, bối cảnh chung ở bài mắt và công việc trong nhà máy. Nhóm này cần khám đèn khe, không chỉ đọc bảng.

Hàn điện và ánh sáng mạnh

Người hàn và cả người làm gần nguồn hàn mà không che chắn đều chịu tác động của tia cực tím từ hồ quang. Đặc điểm của nhóm này là triệu chứng đến muộn: đau và chói thường xuất hiện sau vài giờ, có khi nửa đêm mới rõ, nên dễ bị gán cho nguyên nhân khác. Người thuộc nhóm này nên nói rõ mình hàn bao nhiêu giờ mỗi ngày và có kính hàn đúng loại hay không.

Vận hành máy và kiểm tra chi tiết nhỏ

Người đứng máy, lái xe nâng hoặc kiểm tra hàng cần thêm hai thứ ít được đo: sự cân xứng giữa hai mắt, và khả năng nhìn gần liên tục nhiều giờ. Người sau bốn mươi tuổi làm kiểm hàng thường phải đẩy vật ra xa mới thấy rõ, đó là lão thị và cần được đo để cấp kính nhìn gần phù hợp.

Người đã đeo kính

Nhóm này nên được đo lại khúc xạ trong mỗi đợt, vì kính lệch số là nguyên nhân gây mỏi mắt và đau đầu mà lại dễ xử lý. Cùng với đó là kiểm tra tròng kính: tròng xước mờ làm tán xạ ánh sáng và gây chói, thứ ban ngày trong xưởng không thấy rõ nhưng đi đường buổi tối thì rất rõ.

4. Buổi khám và những gì người lao động chủ động được

Phần khám mắt trong đợt khám của công ty thường ngắn, nên phần chủ động của bạn có tác dụng.

Buổi khám gồm gì

Trình tự thường là hỏi bệnh sử và tính chất công việc, đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ, rồi khám đèn khe. Nếu có yếu tố nguy cơ thì thêm đo nhãn áp và soi đáy mắt. Khi phát hiện điều cần xem kỹ hơn, bác sĩ ghi hướng theo dõi hoặc hẹn khám lại ở cơ sở chuyên khoa, và phần ghi này là thứ bạn nên đọc chứ không chỉ nhìn con số thị lực.

Nói đúng thông tin về công việc

Chi tiết công việc đổi hẳn hướng khám, nên hãy nói cụ thể thay vì chỉ ghi tên bộ phận: bạn làm ở khâu nào, tiếp xúc với bụi hay hoá chất gì, mỗi ngày mấy giờ, có hàn hoặc làm gần người hàn không, có đeo kính bảo hộ không và loại nào. Nếu kính bảo hộ hay bị mờ hoặc vướng nên bạn ít dùng, cũng nên nói ra, vì cách chọn cho đỡ vướng có bàn ở bài đeo kính bảo hộ đúng cách.

Bốn điều nên đề nghị nếu phần khám mới chỉ dừng ở đọc bảng chữ: được đo riêng từng mắt, được đo khúc xạ đầy đủ gồm cả độ loạn, được khám đèn khe nếu công việc có bụi hoá chất, và được ghi rõ vào sổ những triệu chứng bạn đang có.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Có nhóm dấu hiệu không được xếp lịch chờ tới đợt khám định kỳ mà phải đi ngay trong hôm nay, kể cả đang giữa ca:

• Hoá chất bắn vào mắt — rửa ngay tại chỗ bằng thật nhiều nước sạch rồi mới đi.
• Vật gì đâm vào mắt, hoặc nghi có mảnh kim loại bay vào khi mài, cắt, khoan.
• Đau và chói dữ dội sau khi hàn hoặc sau khi làm gần hồ quang hàn.
• Thị lực giảm đột ngột ở một bên, kể cả khi đã tự trở lại.
• Thấy màn che kéo trước mắt, hoặc mất một mảng tầm nhìn.
• Chớp sáng loé lên kèm nhiều chấm đen mới trôi trước mắt.
• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn.
• Mắt đỏ kèm đau sâu, sợ ánh sáng rõ rệt và nhìn mờ.

Nếu xảy ra trong ca, hãy báo quản lý và bộ phận y tế của công ty, vì nhóm này thuộc diện tai nạn lao động và việc ghi nhận có ý nghĩa về sau.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết mô tả các lớp nội dung nên có để bạn biết mình đang được khám tới đâu. Nó không đánh giá được mắt bạn, không đo được số kính và không thay được việc khám đèn khe cùng soi đáy mắt. Nếu có triệu chứng kéo dài, một đợt khám chung cho cả nhà máy khó dành đủ thời gian cho riêng bạn, và lúc đó nên khám chuyên khoa riêng. Cách thu xếp giờ khi làm ca bàn ở bài khám mắt ngoài giờ hành chính, cơ sở theo địa bàn ở mục khu vực và trang khám mắt Bắc Giang.

5. Việc nên tránh

Đừng coi con số thị lực trong sổ khám là kết luận đã kiểm tra xong mắt, vì nó chỉ là lớp thứ nhất trong bốn lớp.

Đừng bỏ qua đợt khám của công ty vì nghĩ mắt mình không sao, đây là dịp được kiểm tra mà không phải xin nghỉ. Đừng khai chung chung về công việc, vì thông tin đó quyết định bạn được khám những gì. Đừng mang một số kính ghi nhanh sau khi thử vài kính mẫu đi cắt kính luôn, hãy đo khúc xạ đầy đủ trước. Đừng mua kính ở chợ hay hàng ven đường, đặc biệt khi hai mắt lệch số. Đừng tự nhỏ thuốc theo lời mách, nhất là loại làm trắng mắt hoặc có corticoid, vì corticoid dùng lâu mà không theo dõi có thể ảnh hưởng tới nhãn áp và thể thuỷ tinh. Và đừng bỏ kính bảo hộ vì thấy vướng, vì phần lớn tổn thương ở nhóm này xảy ra đúng vào lúc không đeo.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Khu vực
• Chuyên khoa giác mạc – kết mạc
• Chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị
• Đeo kính bảo hộ đúng cách
• Khám mắt ngoài giờ hành chính
• Bụi và hoá chất trong môi trường làm việc
• Khám khúc xạ gồm những gì
• Mắt và công việc trong nhà máy
• Khám mắt Bắc Giang