Xuất huyết dịch kính: khi máu chảy vào buồng dịch kính

Bạn đang xem điện thoại thì một mắt bỗng mờ đi như có màn sương đỏ kéo qua, rồi trong vài phút xuất hiện hàng loạt đốm đen và sợi như mạng nhện trôi lơ lửng, nhiều hơn hẳn mọi khi. Mắt không đỏ, không nhức, nhưng nhìn qua nó thì mọi thứ đục mờ như soi qua nước bẩn. Đây có thể là xuất huyết dịch kính — máu chảy vào khối gel trong suốt phía sau nhãn cầu. Nó không phải một bệnh riêng, mà là dấu hiệu báo có mạch máu võng mạc vừa vỡ, và đôi khi báo cả một vết rách đang đe doạ võng mạc.

Trả lời ngắn: Xuất huyết dịch kính là tình trạng máu tràn vào buồng dịch kính, làm mờ mắt đột ngột một bên kèm nhiều ruồi bay đỏ hoặc đen tăng nhanh. Nguyên nhân hay gặp là vỡ mạch máu tân sinh do biến chứng đái tháo đường, tắc mạch máu võng mạc, rách võng mạc khi dịch kính co kéo, hoặc chấn thương. Vì máu có thể che khuất một vết rách hay bong võng mạc kèm theo, hãy đến cơ sở có bác sĩ nhãn khoa ngay trong hôm nay khi mắt mờ đột ngột.

1. Vì sao máu lại chảy vào dịch kính

Dịch kính là khối gel trong suốt lấp đầy phần lớn nhãn cầu, bình thường không có mạch máu chạy qua. Khi thấy máu ở đó, nghĩa là máu đến từ nơi khác — hầu như luôn là võng mạc phía sau.

Dịch kính vốn trong suốt và không có mạch máu

Ánh sáng đi qua giác mạc, thủy tinh thể rồi xuyên qua dịch kính để tới võng mạc — lớp thần kinh cảm nhận ánh sáng lót đáy mắt. Dịch kính trong veo nên ánh sáng đi qua không bị cản. Khi máu tràn vào, nó lơ lửng giữa khối gel này và chặn đường ánh sáng, khiến hình ảnh mờ đục. Lượng máu ít gây ruồi bay và sương mờ; lượng nhiều có thể che gần hết tầm nhìn chỉ còn nhận biết sáng tối. Mức độ mờ vì thế không phản ánh mức độ nặng của nguyên nhân: đôi khi chỉ vài giọt máu che đúng vùng trung tâm cũng làm mờ nhiều, trong khi một tổn thương nặng lại chảy máu ít lúc đầu.

Vỡ mạch máu tân sinh — nguyên nhân hay gặp nhất ở người bệnh mạn tính

Khi võng mạc thiếu máu nuôi lâu ngày, cơ thể mọc ra những mạch máu mới bù đắp, gọi là mạch máu tân sinh. Chúng mỏng manh, thành yếu và rất dễ vỡ. Đây là cơ chế thường thấy ở biến chứng mắt do đái tháo đường giai đoạn muộn và sau tắc mạch máu võng mạc. Chỉ một động tác gắng sức, ho mạnh hay thay đổi huyết áp cũng đủ làm chúng bục ra và đổ máu vào dịch kính.

Vì sao người đái tháo đường dễ gặp nhất

Đường huyết cao kéo dài làm hỏng thành các mạch máu nhỏ ở võng mạc, gây tắc và thiếu máu vùng. Vùng thiếu máu phát tín hiệu kích thích mọc mạch tân sinh yếu ớt. Người bị đái tháo đường nhiều năm mà chưa khám mắt định kỳ là nhóm nguy cơ cao, vì xuất huyết có thể là lần đầu họ biết mắt đã tổn thương nặng.

Rách võng mạc và bong dịch kính sau

Theo tuổi, dịch kính co lại và tách dần khỏi võng mạc — quá trình tự nhiên gọi là bong dịch kính sau. Ở một số người, dịch kính dính chặt vài điểm; khi co kéo, nó làm rách võng mạc và làm đứt một mạch máu ngay tại đó, gây chảy máu. Điều đáng lo là vết rách này có thể dẫn tới bong võng mạc — một cấp cứu thật sự. Vì thế xuất huyết dịch kính kèm chớp sáng luôn phải được soi đáy mắt để loại trừ rách hoặc bong võng mạc ẩn sau lớp máu.

Chấn thương và các nguyên nhân khác

Một cú va đập mạnh vào mắt hoặc đầu có thể làm vỡ mạch máu võng mạc và đổ máu vào dịch kính ngay lập tức. Ngoài ra, cao huyết áp ảnh hưởng tới mắt, một số bệnh về đông máu, hoặc thoái hoá võng mạc cũng có thể là nền gây chảy máu. Ở người không có bệnh nền rõ, bác sĩ vẫn phải tìm nguyên nhân vì bản thân máu chỉ là hậu quả.

2. Khi nào cần đi khám

Máu trong dịch kính che mất tầm nhìn, nhưng nguy hiểm thật nằm ở thứ nó che khuất — một vết rách hay bong võng mạc có thể đang tiến triển bên dưới mà không ai thấy.

🔴 Đi khám ngay trong hôm nay

• Mắt mờ đột ngột một bên như có màn sương đỏ hoặc đục, mắt kia vẫn rõ.
• Ruồi bay đỏ hoặc đen tăng nhanh — từ vài đốm thành một đám dày như mạng nhện chỉ trong vài giờ.
• Chớp sáng loé lên nhiều lần kèm theo ruồi bay mới, rõ nhất khi ở phòng tối.
• Một vùng tối như màn che cố định ở rìa tầm nhìn, gợi ý bong võng mạc kèm theo.
• Mắt vừa va đập mạnh rồi mờ đi, dù không thấy nhức hay cộm.
• Người đái tháo đường thấy mắt mờ sương đột ngột dù đường huyết đang ổn.

Danh sách rộng hơn ở bài mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay.

Nên đi khám trong vài ngày tới

• Ruồi bay đã có từ lâu, ổn định, không tăng thêm — vẫn nên soi đáy mắt một lần để loại trừ.
• Người đái tháo đường chưa từng soi đáy mắt giãn đồng tử trong năm nay.
• Mờ nhẹ đã đỡ dần sau vài ngày nhưng muốn được xác nhận là an toàn.
• Có chớp sáng và ruồi bay trước mắt nhẹ, không lan.

Buổi khám thường gồm những gì

Bác sĩ đo thị lực từng mắt, rồi nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt tìm nguồn chảy máu và vết rách ở vùng rìa võng mạc. Nếu máu quá dày che khuất đáy mắt, siêu âm mắt giúp xác định võng mạc còn áp hay đã bong bên dưới lớp máu — đây là bước then chốt để không bỏ sót cấp cứu. Bác sĩ cũng hỏi tiền sử đái tháo đường, huyết áp, chấn thương và thời điểm triệu chứng bắt đầu, vì các mốc này định hướng nguyên nhân và mức khẩn cấp. Khi đáy mắt còn quan sát được, bác sĩ có thể chụp ảnh võng mạc để so sánh về sau và lên kế hoạch laser nếu tìm thấy mạch máu tân sinh hay vết rách cần xử lý sớm.

3. Xử lý và những điều cần biết

Xuất huyết dịch kính không có một cách xử lý chung. Hướng đi phụ thuộc vào nguyên nhân bên dưới và việc võng mạc còn nguyên hay đã rách.

Việc nên làm

Đi khám ngay khi có dấu hiệu 🔴, không chờ máu tự tan. Nhiều trường hợp máu ít sẽ tự tiêu dần trong vài tuần đến vài tháng, nhưng chỉ bác sĩ mới biết bên dưới có vết rách cần xử lý gấp hay không.

Nằm nghỉ đầu cao, hạn chế cúi gập và vận động mạnh trong lúc chờ khám, giúp máu lắng xuống để bác sĩ dễ quan sát phần đáy mắt phía trên.

Kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp nếu bạn có bệnh nền, vì đây là gốc rễ của mạch máu tân sinh dễ vỡ. Đường huyết ổn định giúp ngăn mọc thêm mạch mới, còn huyết áp tăng đột ngột có thể làm mạch đang suy yếu bật ra lần nữa.

Theo dõi và tái khám đúng hẹn ngay cả khi mắt đã sáng lại, vì máu tan không có nghĩa nguyên nhân đã hết. Bác sĩ cần đánh giá lại đáy mắt khi mắt đã trong để xem có cần laser không.

Việc không nên làm

Đừng cho rằng mờ sương sẽ tự hết rồi bỏ qua. Máu có thể tự tiêu nhưng vết rách hay bong võng mạc bên dưới thì không tự lành.

Đừng dùng aspirin hay thuốc làm loãng máu tuỳ tiện khi đang chảy máu mắt; nếu bạn đang dùng theo đơn bệnh khác, hãy báo bác sĩ để cân nhắc.

Đừng gắng sức, mang vác nặng hay tập gym cường độ cao khi mắt đang xuất huyết, vì áp lực có thể làm chảy máu thêm.

Đừng chần chừ vì mắt không nhức. Xuất huyết dịch kính thường không gây đau, và chính điều đó khiến nhiều người chủ quan bỏ lỡ thời điểm xử lý vết rách nằm ẩn dưới lớp máu.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn nhận ra dấu hiệu và biết khi nào phải đi khám ngay. Nó không soi được đáy mắt sau giãn đồng tử, không siêu âm được nhãn cầu để biết võng mạc còn áp hay đã bong, và không xác định được nguyên nhân chảy máu. Nếu bạn mờ mắt đột ngột kèm ruồi bay tăng nhanh, hãy đến cơ sở có bác sĩ nhãn khoa ngay hôm nay — thông tin ở trang liên hệ. Bệnh lý vùng này thuộc chuyên khoa dịch kính võng mạc.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Chuyên khoa dịch kính võng mạc
• Bong võng mạc: dấu hiệu cảnh báo
• Thấy chớp sáng và ruồi bay trước mắt
• Võng mạc đái tháo đường các giai đoạn
• Tắc mạch máu võng mạc
• Biến chứng mắt ở người tiểu đường
• Mắt mờ đột ngột một bên
• Mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay
• Soi đáy mắt là gì
• Trước khi đi khám