Nhãn áp cao nhưng chưa tổn thương thần kinh thị giác

Bạn đi khám sức khoẻ định kỳ, mọi thứ đều ổn cho tới khi bác sĩ đo mắt và nói nhãn áp của bạn cao hơn mức bình thường. Bạn không thấy đau, không mờ, nhìn vẫn rõ như mọi ngày, nên câu nói ấy khiến bạn hoang mang: mắt vẫn tốt sao lại có vấn đề? Bác sĩ giải thích rằng đầu dây thần kinh thị giác và thị trường của bạn hiện còn bình thường, nhưng con số nhãn áp cần được theo dõi. Đây là một tình huống rất hay gặp, và hiểu đúng nó giúp bạn bớt lo mà vẫn không chủ quan.

Trả lời ngắn: Nhãn áp cao (còn gọi tăng nhãn áp đơn thuần) là khi áp lực trong mắt vượt ngưỡng bình thường nhưng đầu dây thần kinh thị giác và thị trường vẫn chưa tổn thương. Đây chưa phải glôcôm, mà là một yếu tố nguy cơ chuyển thành glôcôm góc mở. Tình trạng này thường không đau và không có triệu chứng, chỉ phát hiện qua đo nhãn áp định kỳ. Việc cần làm là theo dõi đều đặn theo lịch bác sĩ hẹn, một số trường hợp được nhỏ thuốc hạ nhãn áp dự phòng.

1. Vì sao nhãn áp cao mà mắt vẫn chưa tổn thương

Để hiểu vì sao bác sĩ vừa nói bạn có vấn đề vừa nói mắt bạn còn bình thường, cần tách bạch hai khái niệm hay bị gộp làm một: con số nhãn áp và tình trạng dây thần kinh thị giác.

Nhãn áp là gì và ngưỡng bình thường nằm ở đâu

Nhãn áp là áp lực bên trong nhãn cầu, được duy trì bởi một dòng dịch trong suốt gọi là thuỷ dịch. Dịch này liên tục được tiết ra và thoát đi qua một hệ thống dẫn lưu ở góc tiền phòng, giữ cho mắt căng vừa đủ để giữ hình dạng và khúc xạ ánh sáng. Khi dòng thoát bị cản, dịch ứ lại và áp lực tăng lên. Ngưỡng bình thường thường nằm dưới khoảng 21 mmHg, nhưng đây chỉ là con số tham chiếu chứ không phải ranh giới tuyệt đối giữa lành và bệnh. Cách đo và ý nghĩa con số được nói kỹ ở bài đo nhãn áp là gì.

Nhãn áp cao khác glôcôm ở điểm nào

Đây là điểm mấu chốt. Glôcôm là bệnh trong đó đầu dây thần kinh thị giác đã bị tổn thương và thị trường — vùng nhìn bao quát chung quanh — đã bắt đầu hẹp lại. Nhãn áp cao đơn thuần thì con số áp lực vượt ngưỡng, nhưng khi bác sĩ soi đầu dây thần kinh thị giác và đo thị trường, cả hai vẫn còn bình thường. Nói cách khác, bạn đang có một yếu tố nguy cơ chứ chưa mang bệnh. Sự khác nhau giữa hai nhóm bệnh cườm được giải thích thêm ở bài glôcôm cườm nước là bệnh gì.

Vì sao cùng một con số, người này tổn thương, người kia thì không

Mỗi đầu dây thần kinh thị giác có sức chịu đựng khác nhau với áp lực. Có người nhãn áp 24 mmHg nhiều năm mà dây thần kinh vẫn nguyên vẹn, có người chỉ 19 mmHg đã tổn thương. Vì vậy bác sĩ không chỉ nhìn con số mà đánh giá tổng thể: tuổi, tiền sử gia đình, độ dày giác mạc trung tâm và hình ảnh đầu dây thần kinh. Chính sự khác biệt này lý giải tại sao hai người cùng chỉ số lại được xử trí khác nhau.

Độ dày giác mạc trung tâm ảnh hưởng đến con số đo

Máy đo nhãn áp phổ biến đo qua giác mạc, nên độ dày lớp giác mạc trung tâm ảnh hưởng tới kết quả. Giác mạc dày làm con số đo cao hơn thực tế, giác mạc mỏng làm con số thấp hơn thực tế. Đây là lý do bác sĩ thường đo thêm độ dày giác mạc trước khi kết luận nhãn áp của bạn thật sự cao đến mức nào, tránh vừa bỏ sót vừa điều trị thừa.

Vì sao tình trạng này lặng lẽ không triệu chứng

Nhãn áp cao đơn thuần gần như không gây biểu hiện gì. Mắt không đỏ, không nhức, thị lực trung tâm vẫn tốt vì vùng nhìn chi tiết chưa bị đụng tới. Đây cũng chính là điểm khiến glôcôm góc mở nguy hiểm khi đã hình thành: nó tiến triển âm thầm, mô tả kỹ ở bài glôcôm góc mở và thị trường âm thầm. Vì không có gì để cảm nhận, cách duy nhất để phát hiện là đo nhãn áp và kiểm tra dây thần kinh định kỳ.

Ai dễ có nhãn áp cao và nguy cơ chuyển thành glôcôm

Nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi, người có tiền sử gia đình bị glôcôm, người giác mạc trung tâm mỏng, người cận thị nặng và người từng dùng thuốc nhỏ có corticoid kéo dài. Yếu tố di truyền được bàn ở bài glôcôm có di truyền không, còn tổng quan các nhóm nguy cơ ở bài ai dễ bị glôcôm. Có các yếu tố này không có nghĩa bạn chắc chắn thành bệnh, mà nghĩa là bạn thuộc nhóm cần theo dõi sát hơn.

2. Khi nào cần đi khám

Nhãn áp cao đơn thuần không phải cấp cứu, nhưng có một tình huống liên quan tới áp lực trong mắt lại là cấp cứu thật sự, nên cần phân tầng rõ để bạn không nhầm lẫn.

🔴 Đi khám ngay trong hôm nay

• Đau nhức dữ dội một bên mắt kèm nhức nửa đầu cùng bên, xuất hiện đột ngột.
• Nhìn thấy quầng sáng cầu vồng quanh bóng đèn kèm mắt mờ nhanh.
• Buồn nôn hoặc nôn đi cùng cơn đau mắt và đau đầu.
• Mắt đỏ, căng cứng và đồng tử giãn méo, nhìn như qua màn sương.

Đây là dấu hiệu của cơn glôcôm góc đóng cấp — một tình huống áp lực mắt tăng vọt trong thời gian ngắn, khác hẳn nhãn áp cao đơn thuần lặng lẽ. Bài glôcôm cấp đau mắt dữ dội mô tả kỹ hơn, và đau mắt dữ dội kèm nhức đầu nôn giúp bạn phân biệt.

Nên đi khám trong vài ngày tới

• Kết quả đo sức khoẻ ghi nhận nhãn áp cao và bạn chưa được soi đầu dây thần kinh thị giác lần nào.
• Trong nhà có người thân bị glôcôm và bạn chưa từng kiểm tra nhãn áp.
• Bạn đang nhỏ thuốc có corticoid kéo dài cho một bệnh khác mà chưa được đo nhãn áp.
• Bạn thấy thị trường có vẻ hẹp dần, va vào đồ vật bên rìa, dấu hiệu này được mô tả ở bài thị trường mắt thu hẹp dần.

Buổi khám thường gồm những gì

Bác sĩ đo nhãn áp nhiều lần vì con số dao động trong ngày, rồi đo độ dày giác mạc trung tâm để hiệu chỉnh kết quả. Tiếp đó bác sĩ soi đầu dây thần kinh thị giác qua đáy mắt để xem có dấu hiệu lõm teo hay chưa, việc này liên quan tới bài soi đáy mắt là gì. Cuối cùng là đo thị trường để phát hiện những khoảng khuyết rất sớm mà bạn chưa tự nhận ra. Ba việc này gộp lại mới trả lời được câu hỏi bạn chỉ có nhãn áp cao hay đã bước sang glôcôm.

3. Làm gì khi biết mình có nhãn áp cao

Biết mình nhãn áp cao là một thông tin có ích chứ không phải bản án. Việc xử trí xoay quanh theo dõi đều và tuân thủ đúng những gì bác sĩ hướng dẫn.

Việc nên làm

Đi khám theo đúng lịch hẹn tái khám, kể cả khi mắt hoàn toàn không có gì bất thường. Chính những lần khám định kỳ này phát hiện được thời điểm dây thần kinh bắt đầu chớm tổn thương, khi mọi thứ còn xử lý được. Lịch tái khám cụ thể bàn ở bài khi nào cần khám lại mắt.

Nhỏ thuốc hạ nhãn áp đúng cách nếu được kê, đúng giờ và đủ liều. Một số trường hợp nguy cơ cao được nhỏ thuốc dự phòng để giảm áp lực, cách dùng đúng ở bài thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp dùng đúng.

Báo cho bác sĩ mọi thuốc bạn đang dùng, nhất là thuốc nhỏ hoặc thuốc uống có corticoid, vì nhóm này có thể đẩy nhãn áp lên.

Việc không nên làm

Đừng tự cho rằng mắt không nhức nghĩa là không sao. Nhãn áp cao thường không đau, và nếu chuyển thành glôcôm góc mở thì cũng âm thầm cho tới khi thị trường đã hẹp nhiều.

Đừng tự mua thuốc nhỏ hạ nhãn áp về dùng hay tự bỏ thuốc khi thấy mắt ổn. Liều và loại thuốc phải do bác sĩ quyết định dựa trên con số và tình trạng dây thần kinh của riêng bạn.

Đừng bỏ tái khám vì thấy mắt vẫn nhìn tốt. Thị lực trung tâm tốt không loại trừ tổn thương đang chớm ở vùng rìa thị trường, dấu hiệu sớm nhất của glôcôm giai đoạn đầu nằm ở bài dấu hiệu glôcôm giai đoạn sớm.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn hiểu vì sao nhãn áp cao cần được theo dõi và khi nào phải đi khám gấp. Nó không đo được nhãn áp của bạn, không đo được độ dày giác mạc, không soi được đầu dây thần kinh thị giác và không đo được thị trường — bốn việc quyết định bạn chỉ đang có yếu tố nguy cơ hay đã sang bệnh. Nếu kết quả khám ghi nhãn áp cao, hãy đặt lịch kiểm tra chuyên sâu; thông tin liên hệ ở trang liên hệ. Phạm vi bệnh lý này thuộc chuyên khoa glôcôm.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Chuyên khoa glôcôm
• Đo nhãn áp là gì
• Ai dễ bị glôcôm
• Dấu hiệu glôcôm giai đoạn sớm
• Glôcôm cườm nước là bệnh gì
• Glôcôm góc mở và thị trường âm thầm
• Thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp dùng đúng
• Thị trường mắt thu hẹp dần
• Khi nào cần khám lại mắt
• Trước khi đi khám