Người già mắt mờ nhìn không rõ là bệnh gì? Bốn nguyên nhân chính

Bố bạn nhìn kém đi rõ rệt trong năm qua. Gia đình phân vân: đây là chuyện tuổi tác nên chấp nhận, hay là bệnh cần chữa? Câu hỏi này quan trọng vì trong bốn nhóm nguyên nhân hay gặp nhất ở tuổi này, có nhóm lấy lại được thị lực gần như hoàn toàn, có nhóm chỉ giữ được phần còn lại nếu phát hiện sớm. Phân biệt được chúng quyết định việc bạn nên đi khám lúc nào.

Trả lời ngắn: Bốn nguyên nhân hay gặp nhất khiến người cao tuổi nhìn kém là đục thuỷ tinh thể, glôcôm, bệnh lý vùng trung tâm võng mạc, và biến chứng mắt của đái tháo đường. Chúng có kiểu mờ khác nhau: mờ như qua sương ở cả tầm nhìn, hẹp dần từ ngoài vào, méo hình ở giữa, hoặc mờ dao động. Chỉ có khám mới phân biệt được, và phần thị lực mất do glôcôm là vĩnh viễn, không hồi phục.

1. Vấn đề: “do tuổi” là câu trả lời làm chậm việc khám

Nhìn kém đi theo tuổi có phần thật, nhưng dùng nó để giải thích mọi thứ là cách bỏ sót bệnh phổ biến nhất ở nhóm này.

Phần nào thật sự là do tuổi

Có vài thay đổi xảy ra ở gần như mọi người và không phải bệnh: đọc gần khó dần từ tuổi trung niên nên cần kính đọc, đồng tử nhỏ lại nên cần nhiều ánh sáng hơn, mắt thích nghi chậm hơn khi đi từ sáng vào tối, và nước mắt kém ổn định nên hay khô. Những thứ này gây bất tiện chứ không làm thị lực tụt xuống mức không nhận ra mặt người hay không đọc được vỏ thuốc.

Ranh giới thực dụng: nếu bật thêm đèn và đeo kính đọc mà cụ vẫn nhìn được như trước, phần lớn là thay đổi theo tuổi. Nếu bật đèn và đổi kính rồi vẫn kém, đó là lý do đi khám. Phần lão thị được nói riêng ở bài lão thị và đục thuỷ tinh thể khác nhau thế nào.

Vì sao gia đình thường phát hiện muộn

Vì người bệnh không kêu. Thị lực giảm dần nên não quen dần, và hai mắt hiếm khi kém đều nhau nên bên tốt bù cho bên kém. Nhiều cụ còn giấu vì sợ con cháu lo hoặc sợ phải mổ. Việc hữu ích nhất gia đình làm được là che từng mắt rồi hỏi cụ nhìn đồng hồ treo tường có rõ không, đổi bên và so sánh — phép thử này phát hiện được chênh lệch mà cả cụ lẫn gia đình không biết.

2. Bốn nhóm nguyên nhân và kiểu mờ đặc trưng

Mỗi nhóm có một kiểu mờ riêng, và mô tả của người bệnh thường đủ để bác sĩ định hướng.

Đục thuỷ tinh thể và glôcôm

Đục thuỷ tinh thể cho cảm giác mờ đều như nhìn qua kính bám hơi nước, kèm chói khi gặp đèn xe ban đêm hoặc đi ngược nắng, màu sắc nhạt và ngả vàng, cần nhiều ánh sáng hơn để đọc, và số kính chạy liên tục. Diễn biến chậm trong nhiều tháng đến vài năm. Đây là nhóm có tin tốt: phần thị lực giảm do nó thường lấy lại được sau phẫu thuật. Các dấu hiệu sớm ở bài đục thuỷ tinh thể: dấu hiệu sớm.

Glôcôm ngược lại về mọi mặt đáng lo. Ở thể mạn tính hay gặp, nó không gây mờ ở giữa mà làm hẹp dần tầm nhìn từ ngoài vào, âm thầm, không triệu chứng trong thời gian dài. Người bệnh không mô tả là mờ; họ va vào cạnh bàn, không thấy người đi ngang bên cạnh, hoặc bước hụt bậc thang. Phần thị lực đã mất do glôcôm là vĩnh viễn, không hồi phục, nên toàn bộ giá trị nằm ở việc phát hiện sớm để giữ phần còn lại. Nội dung ở trang chuyên khoa glôcôm và bài dấu hiệu glôcôm giai đoạn sớm.

Vì sao hai bệnh này hay bị nhầm với nhau

Vì cách gọi dân gian đặt chúng cạnh nhau: “cườm khô” và “cườm nước”. Hai chữ giống nhau khiến nhiều người tưởng đây là hai mức độ của cùng một bệnh. Thực ra chúng khác nhau về chỗ tổn thương, về diễn biến và — quan trọng nhất — về khả năng hồi phục. Nhầm lẫn này khiến không ít người yên tâm chờ đợi glôcôm như chờ đục thuỷ tinh thể, và thời gian chờ đó đổi bằng phần thị lực không lấy lại được.

Bệnh vùng trung tâm võng mạc và biến chứng đái tháo đường

Nhóm thứ ba là tổn thương ở vùng trung tâm võng mạc — phần chịu trách nhiệm nhìn chi tiết. Kiểu mờ rất đặc trưng: cụ vẫn đi lại được vì tầm nhìn xung quanh còn, nhưng không đọc được và không nhận ra mặt người vì ngay chỗ nhìn thẳng bị mờ hoặc méo. Dấu hiệu sớm là đường thẳng trông cong hoặc gợn sóng. Nhóm thứ tư là biến chứng mắt của đái tháo đường, gây mờ dao động theo đường huyết ở giai đoạn đầu và tổn thương đáy mắt về sau; nhóm này thường không có triệu chứng cho tới khi đã nặng, nên người có đái tháo đường cần soi đáy mắt định kỳ dù nhìn vẫn tốt. Cả hai thuộc trang chuyên khoa dịch kính – võng mạc.

3. Khi nào cần đi khám — và khi nào phải đi ngay

Nguyên tắc: người cao tuổi nhìn kém hơn trước rõ rệt thì đi khám, đừng quy cho tuổi.

Chuẩn bị gì trước buổi khám

Ghi lại: mờ bắt đầu từ bao giờ, một bên hay hai bên, tăng nhanh hay chậm, mờ đều cả tầm nhìn hay mờ ở giữa, có chói đèn ban đêm không, có nhìn méo không. Mang theo danh sách thuốc cụ đang dùng, các bệnh toàn thân, và mọi đơn kính cũ kèm ngày. Nếu trong nhà có người bị glôcôm thì nói với bác sĩ, vì yếu tố gia đình có ý nghĩa — chi tiết ở bài ai dễ bị glôcôm. Chuẩn bị chung ở mục những điều cần biết trước khi đi khám.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Những biểu hiện dưới đây cần bác sĩ nhãn khoa xem trong ngày, không chờ đặt lịch:

• Thị lực một bên hoặc hai bên tụt nhanh trong vài giờ đến vài ngày.
• Đau nhức mắt dữ dội kèm đau đầu, buồn nôn, nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
• Thấy chớp sáng, nhiều chấm đen bay đột ngột, hoặc một mảng tối kéo xuống che tầm nhìn.
• Nhìn đường thẳng thành cong, hoặc mất một khoảng ngay giữa tầm nhìn.
• Mất thị lực một bên dù chỉ trong ít phút rồi tự hồi lại.
• Mắt đỏ nhiều kèm đau và sợ ánh sáng.
• Nhìn thấy hai hình của cùng một vật, nhất là khi kèm nói khó hoặc yếu tay chân.

Nhóm cuối có thể liên quan đến vấn đề ngoài mắt và cần cấp cứu. Nhóm đau dữ dội kèm buồn nôn mô tả ở bài glôcôm cấp: đau mắt dữ dội.

4. Hướng xử lý: bác sĩ làm gì

Buổi khám nhằm định vị chỗ gây mờ, vì bốn nhóm trên nằm ở bốn tầng khác nhau của mắt.

Khám và chẩn đoán gồm những gì

Trình tự gồm đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ và thử kính để tách phần mờ do sai số kính, khám đèn khe để nhìn giác mạc và thuỷ tinh thể, đo nhãn áp, rồi nhỏ giãn đồng tử soi đáy mắt. Với nghi ngờ glôcôm, bác sĩ đánh giá thêm đầu dây thần kinh thị giác và cho đo thị trường để biết tầm nhìn ngoài đã hẹp chưa. Với nghi ngờ tổn thương vùng trung tâm, có các thăm dò hình ảnh riêng cho lớp võng mạc. Người có đái tháo đường luôn cần soi đáy mắt dù thị lực còn tốt. Thuốc giãn làm nhoè gần và chói vài giờ nên cụ cần có người đưa về. Ý nghĩa phép đo nhãn áp ở bài đo nhãn áp là gì.

Các nhóm hướng xử lý

Với đục thuỷ tinh thể, hướng xử lý là phẫu thuật thay thuỷ tinh thể nhân tạo khi mức mờ đã cản trở sinh hoạt, và việc chọn loại thuỷ tinh thể nói ở bài thuỷ tinh thể nhân tạo chọn loại nào. Với glôcôm, hướng xử lý nhằm hạ và giữ nhãn áp để bảo vệ phần thị lực còn lại, thường là điều trị lâu dài. Với tổn thương vùng trung tâm võng mạc, hướng xử lý tuỳ thể bệnh và tuỳ giai đoạn. Với đái tháo đường, phần quan trọng nhất nằm ở kiểm soát đường huyết cùng theo dõi đáy mắt đều đặn. Một người có thể mắc nhiều bệnh cùng lúc, và đó là lý do mổ thuỷ tinh thể không phải lúc nào cũng đưa thị lực về như mong đợi. Chỉ bác sĩ chuyên khoa quyết định được sau khi khám đầy đủ, và mọi can thiệp đều có rủi ro.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn hình dung các khả năng và biết mức khẩn cấp. Nó không phân biệt được cụ đang thuộc nhóm nào, vì ba trong bốn nhóm chỉ thấy được khi nhìn vào bên trong mắt bằng thiết bị, sau khi đã giãn đồng tử.

5. Tự chăm sóc và những việc nên tránh

Phần này dành cho gia đình, và phần lớn là chuyện sắp xếp nhà cửa cùng giữ lịch khám.

Việc làm được ngay hôm nay

Đưa khám mắt vào lịch khám định kỳ của cụ theo các mốc ở bài mắt người cao tuổi: lịch khám định kỳ, kể cả khi cụ nói vẫn nhìn tốt — glôcôm và biến chứng đái tháo đường đều âm thầm. Thử che từng mắt cho cụ mỗi vài tháng. Tăng ánh sáng ở cầu thang, nhà tắm, hành lang và chỗ ngồi đọc; thêm đèn bàn chứ không chỉ đèn trần. Dọn vật cản dưới sàn, cố định mép thảm, lắp tay vịn. Cho cụ đội mũ rộng vành và kính râm khi ra nắng. Với người có đái tháo đường hoặc huyết áp cao, giữ bệnh nền ổn định là phần có ảnh hưởng trực tiếp đến mắt.

Việc nhiều người tin nhưng không có căn cứ

Thuốc nhỏ mắt quảng cáo làm tan cườm không làm trong lại phần thuỷ tinh thể đã đục. Nhỏ nước lá hay dung dịch tự pha vào mắt có thể gây viêm nhiễm. Massage quanh mắt và bài tập đảo mắt không tác động đến bốn nhóm bệnh kể trên. Thực phẩm chức năng bổ mắt không thay được điều trị khi đã có chỉ định. Đi cắt kính mới ở tiệm khi cụ mờ tăng dần là cách bỏ sót bệnh, vì kính không sửa được phần mờ do đục hay do đáy mắt. Và chờ đến khi cụ kêu mới đi khám là chiến lược sai với glôcôm, bệnh gần như không có triệu chứng cho tới khi mất nhiều.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Chuyên khoa mắt người cao tuổi
• Chuyên khoa glôcôm
• Chuyên khoa dịch kính – võng mạc
• Bố mẹ 80 tuổi mổ mắt được không
• Mổ đục thuỷ tinh thể có nguy hiểm không
• Thuỷ tinh thể nhân tạo chọn loại nào
• Dấu hiệu glôcôm giai đoạn sớm
• Đục thuỷ tinh thể: dấu hiệu sớm
• Lão thị và đục thuỷ tinh thể khác nhau thế nào
• Ai dễ bị glôcôm
• Glôcôm cấp: đau mắt dữ dội
• Mắt người cao tuổi: lịch khám định kỳ
• Đo nhãn áp là gì
• Hỏi đáp mổ mắt và hồi phục
• Những điều cần biết trước khi đi khám