Mắt mờ buổi tối, ban ngày thì rõ: nguyên nhân và khi nào cần khám

Buổi chiều trời sụp tối, bạn lái xe về nhà và nhận ra đèn xe ngược chiều chói hơn hẳn so với mấy tháng trước. Đèn đường có tán sáng quanh bóng đèn, biển hiệu nhoè, bạn phải nheo mắt mới đọc được tên đường. Sáng dậy thì mọi thứ vẫn rõ ràng: đọc báo bình thường, làm việc bình thường, không có gì đáng nói. Nhiều người xem đó là chuyện tất nhiên của tuổi tác và để vậy vài năm. Thực tế mắt mờ về đêm là một triệu chứng có nhóm nguyên nhân riêng, và vài nhóm trong đó càng phát hiện sớm càng dễ xử lý.

Trả lời ngắn: Mắt mờ buổi tối nhưng ban ngày rõ phần lớn do lão thị, khô mắt hoặc tật khúc xạ chưa chỉnh đủ — nhất là loạn thị. Nó cũng có thể là dấu hiệu sớm của đục thủy tinh thể, glôcôm góc mở hoặc bệnh võng mạc. Hãy đi khám nếu mờ về đêm nặng dần theo thời gian, kèm quầng sáng quanh đèn, chỉ xảy ra ở một bên, hoặc kèm đau và đỏ mắt.

1. Tại sao mắt lại mờ hơn khi trời tối

Cùng một mắt, cùng một đôi kính, mà buổi tối nhìn kém hơn hẳn buổi trưa. Lý do là mắt làm việc theo hai chế độ quang học khác nhau tuỳ lượng ánh sáng có được.

Con ngươi giãn về đêm và mắt chuyển sang chế độ khác

Ban ngày con ngươi co lại để hạn chế ánh sáng vào mắt. Lúc đó chỉ phần trung tâm của giác mạc — lớp màng trong suốt hình vòm phủ trước lòng đen — cùng phần trung tâm thủy tinh thể tham gia hội tụ ánh sáng. Đó cũng là vùng trong nhất và đều nhất của hệ quang học. Buổi tối con ngươi giãn ra để lấy thêm ánh sáng, và phần rìa bắt đầu được huy động.

Phần rìa hệ quang học không đều bằng phần trung tâm

Rìa giác mạc và rìa thủy tinh thể có độ cong khác chút ít so với trung tâm, độ trong cũng không đều tuyệt đối. Ánh sáng đi qua vùng này không hội tụ gọn vào một điểm mà trải ra thành vệt. Kết quả là bạn thấy quầng, tán hoặc vệt sáng kéo dài quanh nguồn sáng mạnh trong bóng tối.

Mức bình thường có bốn dấu: hai mắt như nhau, mức độ ổn định qua nhiều tháng, đỡ rõ sau khi lau kính, và ban ngày thị lực vẫn tốt. Vượt ra khỏi bốn điều đó thì nên đo lại mắt. Kiểu triệu chứng này được mô tả riêng ở bài nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.

Độ phân giải của mắt giảm khi thiếu sáng

Trong bóng tối, võng mạc chuyển dần sang dùng tế bào que — loại tế bào nhạy với ánh sáng yếu nhưng phân biệt chi tiết kém và gần như không phân biệt màu. Vì vậy ngay cả một mắt hoàn toàn bình thường cũng đọc chữ chậm hơn và nhận diện mặt người kém hơn khi trời tối. Nếu hệ quang học phía trước có thêm chút mờ hoặc tán sáng, hai yếu tố cộng lại và triệu chứng bộc lộ rõ hẳn.

Đây là lý do người bệnh thường mô tả rằng ban ngày vẫn đọc được cỡ chữ nhỏ, mà tối thì biển hiệu to cũng nhoè. Không phải mắt thay đổi trong ngày, mà cùng một tổn thương nhỏ bị lộ ra ở điều kiện khó hơn.

Các nhóm nguyên nhân hay gặp

Nếu mờ buổi tối nặng hơn rõ rệt so với vài tháng trước, hoặc nặng tới mức không lái xe đêm được nữa, thì đó không còn là hiện tượng quang học thông thường. Bốn nhóm dưới đây chiếm phần lớn số ca.

Đục thủy tinh thể giai đoạn sớm

Thủy tinh thể là thấu kính trong suốt nằm sau con ngươi. Khi nó bắt đầu mờ đi theo tuổi, ban ngày ánh sáng mạnh còn bù trừ được phần nào, buổi tối thì không. Người bệnh mô tả buổi tối trông như nhìn qua một lớp sương, đèn pha ngược chiều loé thành vệt lớn.

Một kiểu đục hay gặp ở tuổi trung niên nằm ngay trung tâm thủy tinh thể, gây nghịch lý dễ nhận: ánh sáng mạnh làm con ngươi co lại đúng vào vùng đục nên ban ngày ngoài trời lại nhìn kém, còn trong nhà ánh sáng dịu thì đỡ hơn. Các dấu hiệu sớm khác ở bài đục thủy tinh thể: dấu hiệu sớm.

Loạn thị hoặc độ kính chưa chỉnh đủ

Loạn thị khiến ánh sáng hội tụ thành nhiều điểm thay vì một điểm gọn, và hiệu ứng này rõ hơn khi con ngươi giãn — tức là buổi tối. Nếu bạn cận hoặc viễn kèm một chút loạn mà chưa được đo chính xác, rất có thể bạn chỉ nhận ra vấn đề khi lái xe đêm.

Nhóm này dễ bị bỏ qua vì ban ngày kính cũ vẫn “tạm dùng được”. Cơ chế của loạn thị được giải thích ở trang chuyên khoa loạn thị. Nếu đã đổi kính vài lần mà vẫn không rõ, đọc thêm đổi kính liên tục mà vẫn mờ.

Khô mắt và bề mặt nhãn cầu không phẳng

Lớp nước mắt phủ trước giác mạc chính là bề mặt quang học ngoài cùng. Khi lớp này mỏng đi hoặc vỡ thành từng vùng, bề mặt mất độ phẳng và ánh sáng bị tán thêm. Lái xe hay nhìn màn hình đều làm bạn chớp mắt ít hơn bình thường, nên triệu chứng nặng lên đúng vào cuối ngày.

Dấu nhận biết của nhóm này là thị lực dao động: nhoè đi rồi rõ lại ngay sau vài lần chớp mắt mạnh. Cách xử trí ở bài khô mắt: nguyên nhân và xử trí.

Glôcôm góc mở và tổn thương võng mạc

Glôcôm góc mở làm nhãn áp tăng từ từ, thường không đau, không đỏ, và thu hẹp thị trường dần từ ngoài vào. Người bệnh giai đoạn sớm có thể chỉ thấy đi lại trong nhà tối khó hơn trước vì mất một phần tầm nhìn ngoại vi. Các mốc nhận biết ở bài dấu hiệu glôcôm giai đoạn sớm, và đo nhãn áp là gì giải thích phép đo cần làm.

Ở phía võng mạc, thoái hoá điểm vàng tuổi già làm giảm thị lực trung tâm và giảm khả năng thích nghi khi từ chỗ sáng vào chỗ tối. Nếu kèm cảm giác đường thẳng bị méo hoặc gợn sóng, cần khám sớm — xem thoái hoá điểm vàng tuổi già.

Ba câu hỏi giúp bạn khoanh vùng trước khi đi khám

Trả lời ba câu này giúp buổi khám đi nhanh hơn nhiều. Một, mờ ở một bên hay hai bên như nhau? Chỉ một bên thì phải nghĩ tới nguyên nhân tại mắt đó, không phải chuyện tuổi tác chung. Hai, thị lực có dao động trong ngày và đỡ sau khi chớp mắt không? Có thì nghiêng về khô mắt. Ba, triệu chứng xuất hiện trong vài ngày hay tăng dần qua nhiều tháng? Vài ngày là mốc cần khám sớm.

2. Khi nào cần đi khám

🔴 Đi khám ngay trong hôm nay

• Mờ buổi tối kèm đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhức đầu hoặc nôn — bộ triệu chứng của cơn glôcôm cấp.
• Mờ đột ngột ở một bên, kể cả khi ban ngày vẫn còn nhìn được.
• Thấy màn che hoặc mất hẳn một vùng trong tầm nhìn.
• Thấy chớp sáng kèm nhiều điểm đen bay mới xuất hiện.
• Mờ sau một chấn thương vào mắt hoặc vùng quanh mắt.

Nên đi khám trong vài ngày tới

• Mờ buổi tối nặng hơn so với vài tháng trước.
• Kèm quầng sáng quanh đèn hoặc chói nhiều khi gặp đèn ngược chiều.
• Bạn không còn lái xe đêm được như trước.
• Mắt khô rát vào cuối ngày, nặng hơn trong phòng điều hoà.
• Bạn trên 40 tuổi và chưa đo khúc xạ trong hai năm gần đây.
• Trong gia đình có người bị glôcôm — nhóm này cần theo dõi nhãn áp định kỳ, xem khi nào cần khám lại mắt.

Buổi khám thường gồm những gì

Bác sĩ sẽ hỏi triệu chứng xuất hiện từ khi nào, một bên hay hai bên, có dao động trong ngày không, bạn đang dùng kính gì và có bệnh nền như tiểu đường hay cao huyết áp không. Sau đó đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ có chú ý riêng phần loạn thị, và khám bề mặt mắt bằng đèn khe với độ phóng đại lớn để xem lớp nước mắt và độ trong của thủy tinh thể.

Tiếp theo là đo nhãn áp và soi đáy mắt. Soi đáy mắt thường cần nhỏ thuốc giãn đồng tử, sau đó mắt sẽ chói và nhìn gần mờ trong vài giờ, nên bạn không nên tự lái xe về. Danh sách những thứ cần mang theo có ở trang trước khi đi khám.

Một chi tiết đáng nói: khi khám, hãy nói rõ bạn mờ buổi tối rõ hơn ban ngày. Câu này thu hẹp hướng khám nhanh hơn nhiều so với chỉ nói “mờ mắt”.

3. Làm gì để đỡ mờ về đêm

Việc nên làm

• Lau sạch kính mắt và kính chắn gió. Vết xước và màng dầu trên hai bề mặt này tán sáng rất mạnh, và đây là yếu tố hay bị bỏ qua nhất.
• Đo lại khúc xạ, chú ý phần loạn thị. Đây vừa là nguyên nhân hay gặp nhất vừa là nhóm dễ xử lý nhất.
• Chớp mắt có ý thức khi lái xe hoặc nhìn màn hình lâu, vì lúc tập trung người ta chớp mắt ít hơn hẳn.
• Nếu mắt khô, nhỏ nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản trước khi lên xe — cách chọn ở bài nước mắt nhân tạo dùng thế nào.
• Giảm độ sáng bảng đồng hồ trong xe để mắt không phải liên tục thích nghi qua lại giữa hai mức sáng.
• Hạ tốc độ và tăng khoảng cách khi gặp đèn ngược chiều, nhìn hơi chếch về mép đường bên mình thay vì nhìn thẳng vào đèn.
• Người trên 60 tuổi nên khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng — lý do ở trang chuyên khoa mắt người cao tuổi.

Việc không nên làm

• Đừng coi kính “lọc ánh sáng xanh” hay kính đêm màu vàng là đã xử lý xong. Chúng không tác động tới nguyên nhân gây tán sáng, và loại màu đậm còn giảm lượng ánh sáng vào mắt trong điều kiện vốn đã tối.
• Đừng tự tăng độ kính theo cảm giác. Độ cao hơn mức cần làm mắt mỏi nhanh và không sửa được phần loạn thị.
• Đừng dùng thuốc nhỏ mắt “làm trắng mắt” mua tự do. Nhóm co mạch này chỉ làm bớt đỏ tạm thời, dùng lâu gây đỏ dội lại và không cải thiện thị lực.
• Đừng chờ xem có tự đỡ khi mờ về đêm đang nặng dần. Đục thủy tinh thể và glôcôm đều có giai đoạn sớm gần như im lặng, và phần thị trường đã mất vì glôcôm là tổn thương không hồi phục.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn biết mờ về đêm thuộc nhóm nào, dấu nào cần đi ngay và cần chuẩn bị gì cho buổi khám. Nó không soi được đèn khe để xem độ trong của thủy tinh thể, không đo được nhãn áp, không đo được khúc xạ và không soi được đáy mắt. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu 🔴 ở trên, hoặc đơn giản là không chắc, hãy đặt lịch khám — thông tin ở trang liên hệ.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Nhìn thấy quầng sáng quanh đèn vào buổi tối
• Đục thủy tinh thể: dấu hiệu sớm
• Khô mắt: nguyên nhân và xử trí
• Glôcôm cườm nước là bệnh gì
• Mắt nhạy cảm với ánh sáng
• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu và nôn
• Mắt mờ dần theo thời gian ở người trưởng thành
• Người già mắt mờ nhìn không rõ
• Liên hệ