Trẻ học trực tuyến nhiều ảnh hưởng mắt thế nào?

Con bạn ngồi trước màn hình nhiều giờ mỗi ngày để học, làm bài, rồi tra cứu. Bạn thấy con dụi mắt, kêu mỏi, đôi khi kêu nhức đầu vào cuối buổi, và bạn lo mắt con hỏng dần. Điều cần tách bạch là hai chuyện khác nhau: khó chịu ở mắt trong lúc dùng máy, và tác động đến độ cận về lâu dài. Chúng có nguyên nhân khác nhau và cách xử lý khác nhau.

Trả lời ngắn: Học trên màn hình nhiều giờ gây khô mắt và mỏi mắt vì trẻ chớp mắt ít đi và mắt phải điều tiết liên tục — đây là phần khó chịu tức thời và cải thiện được bằng cách sắp xếp chỗ ngồi, chia nhỏ thời gian và tăng giờ ngoài trời. Về lâu dài, tổng thời gian nhìn gần là một trong các yếu tố liên quan đến tiến triển cận thị ở trẻ, nhưng nó không phải nguyên nhân đứng một mình và không quyết định tất cả.

1. Vấn đề: lo đúng nhưng hay lo sai chỗ

Phần lớn gia đình lo rằng ánh sáng xanh từ màn hình làm hỏng mắt con. Thực ra phần gây khó chịu hằng ngày đến từ những thứ cơ học hơn nhiều: con chớp mắt ít, con nhìn ở một khoảng cách cố định quá lâu, và chỗ ngồi không hợp lý.

Bốn cơ chế giải thích cảm giác khó chịu

Các cơ chế dưới đây giải thích được hầu hết các triệu chứng con kêu:

• Khi tập trung vào màn hình, tần số chớp mắt giảm rõ, nên phim nước mắt bốc hơi và mắt khô.
• Nhiều trẻ chớp không hết, tức là mí không khép hẳn, làm phần dưới giác mạc khô hơn.
• Mắt phải điều tiết liên tục để giữ nét ở khoảng cách gần, gây mỏi cơ điều tiết.
• Hai mắt phải hướng vào trong liên tục để cùng nhìn một điểm gần, và việc này cũng mỏi.

Điểm chung: đây là các vấn đề về sử dụng, không phải tổn thương. Chúng cải thiện khi cách dùng thay đổi. Nền tảng về cơ chế cận thị có ở trang chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị.

Về ánh sáng xanh, nói cho đúng

Ánh sáng xanh từ màn hình yếu hơn ánh sáng xanh trong ánh nắng rất nhiều lần. Chưa có bằng chứng thuyết phục cho việc mức phát ra từ màn hình gây tổn thương võng mạc ở người dùng bình thường. Phần liên quan có cơ sở hơn là dùng màn hình vào buổi tối muộn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Vì vậy kính lọc ánh sáng xanh không nên được coi là biện pháp bảo vệ mắt con khỏi cận thị, và tiền cùng công sức dồn vào chỗ khác thì có ích hơn.

2. Học trên màn hình và tiến triển cận thị

Đây là phần cha mẹ quan tâm nhất và cũng là phần bị nói quá nhiều nhất theo cả hai hướng.

Điều đã biết và điều chưa chắc chắn

Điều được ghi nhận là trẻ dành nhiều thời gian nhìn gần có xu hướng cận thị nhiều hơn.

Ba điểm cần nói chính xác

Thứ nhất, yếu tố liên quan là hoạt động nhìn gần nói chung, không riêng màn hình — đọc sách cúi sát cũng là nhìn gần. Thứ hai, cách chia thời gian có vẻ quan trọng ngang tổng thời gian: các đợt nhìn gần liên tục kéo dài được xem là bất lợi hơn cùng số giờ được chia nhỏ. Thứ ba, đây là một yếu tố trong nhiều yếu tố. Tuổi bắt đầu cận và yếu tố gia đình có vai trò rõ và không đổi được, nên không nên quy toàn bộ việc con tăng độ cho việc học trên máy. Chi tiết về tốc độ tăng có ở bài con bị cận có tăng độ nữa không.

Hệ quả thực tế cho gia đình

Kết luận thực dụng không phải là cấm con dùng máy, vì việc học đòi hỏi và cấm tuyệt đối thường không thực hiện được. Kết luận là quản cách dùng: chia nhỏ các đợt, giữ khoảng cách, đủ sáng, và bù lại bằng thời gian ngoài trời — phần có bằng chứng đáng chú ý nhất, nói ở bài thời gian ngoài trời và cận thị ở trẻ. Danh sách việc có căn cứ và không có căn cứ ở bài cách hạn chế tăng độ cận cho trẻ.

3. Khi nào cần đi khám — và khi nào phải đi ngay

Mỏi mắt sau buổi học dài là chuyện thường và tự hết sau khi nghỉ. Nhưng có những biểu hiện không nên quy cho việc dùng máy.

Khi nào mỏi mắt là dấu hiệu cần đo mắt

Nếu con kêu mỏi và nhức đầu ngay cả trong những ngày dùng máy ít, hoặc con bắt đầu nheo mắt và tiến sát màn hình, thì nhiều khả năng có tật khúc xạ chưa được phát hiện chứ không phải chỉ do màn hình. Trẻ chưa được chỉnh kính đúng số phải điều tiết nhiều hơn để bù, nên mỏi nhanh hơn hẳn. Các biểu hiện đáng quan sát liệt kê ở bài chín dấu hiệu trẻ bị cận thị. Nếu trường vừa sàng lọc và có kết quả nghi ngờ, bước tiếp theo ở bài khám mắt học đường.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Những biểu hiện dưới đây không thuộc nhóm mỏi mắt do dùng máy và cần bác sĩ nhãn khoa xem sớm:

• Thị lực một bên hoặc hai bên tụt nhanh trong vài giờ đến vài ngày.
• Con kêu thấy chớp sáng, nhiều chấm đen bay, hoặc một mảng tối che tầm nhìn.
• Con kêu nhìn đường thẳng thành cong hoặc mất một khoảng ở giữa.
• Con kêu nhìn thấy hai hình của cùng một vật.
• Mắt đỏ, đau, chảy nước mắt nhiều, con sợ ánh sáng và không mở được mắt.
• Đau nhức mắt dữ dội kèm buồn nôn, nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
• Hai mắt con trông lệch hướng nhau, hoặc con nhắm hẳn một mắt để nhìn.

Nhóm cuối liên quan đến phối hợp hai mắt chứ không phải mỏi mắt, xem thêm bài con hay nheo mắt khi xem tivi. Trẻ nhạy với ánh sáng bất thường xem bài trẻ chậm phản ứng ánh sáng.

4. Hướng xử lý: bác sĩ làm gì

Buổi khám cần tách hai câu hỏi: con có tật khúc xạ chưa được chỉnh không, và bề mặt mắt con có khô không.

Khám và chẩn đoán gồm những gì

Trình tự gồm đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ bằng máy tự động, rồi thử kính. Với trẻ, bác sĩ nhỏ thuốc làm ngừng điều tiết rồi đo lại, vì mắt trẻ điều tiết rất mạnh nên đo khi chưa giãn thì số có thể cao hơn số thật — đây cũng là lý do một buổi đo nhanh ở cửa hàng kính không đủ. Bác sĩ khám thêm bề mặt mắt để đánh giá tình trạng phim nước mắt, kiểm tra phối hợp hai mắt và khả năng điều tiết, rồi soi đáy mắt. Trình tự phần khúc xạ có ở bài khám khúc xạ gồm những gì.

Các nhóm hướng xử lý

Nếu con có tật khúc xạ chưa chỉnh, việc trước tiên là kính đúng số, vì phần lớn triệu chứng mỏi giảm rõ sau đó. Nếu vấn đề chủ yếu là khô mắt do dùng máy, hướng xử lý gồm chỉnh cách dùng và có thể có nước mắt nhân tạo theo chỉ định — cha mẹ không nên tự mua thuốc nhỏ có hoạt chất cho con. Nếu có vấn đề ở phối hợp hai mắt hoặc điều tiết, hướng xử lý riêng. Nếu con đang cận và tăng độ rõ, bác sĩ đánh giá thêm về nhóm biện pháp làm chậm tiến triển, phân biệt với các lời quảng cáo hạ độ cho trẻ ở bài kiểm soát tiến triển cận thị là gì. Chỉ bác sĩ chuyên khoa quyết định được sau khi khám đầy đủ, và mọi can thiệp đều có rủi ro.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn sắp xếp môi trường học của con và biết khi nào nên đi khám. Nó không phân biệt được con mỏi mắt vì màn hình hay vì chưa được chỉnh kính, vì hai thứ cho triệu chứng gần giống nhau và chỉ tách được bằng đo có nhỏ giãn.

5. Tự chăm sóc và phòng ngừa

Phần này là phần bạn làm được ngay và nó giải quyết phần lớn khó chịu hằng ngày.

Sắp xếp chỗ học của con

Đặt màn hình cách mắt con khoảng một cánh tay, với màn hình lớn thì xa hơn. Đỉnh màn hình nên ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, để con nhìn hơi chếch xuống — tư thế này làm mí khép nhiều hơn nên mắt đỡ khô. Ưu tiên máy có màn hình lớn hơn điện thoại cho việc học. Bật đèn phòng cùng đèn bàn, không cho con dùng máy trong phòng tối. Tránh đặt màn hình đối diện cửa sổ để không bị chói, và chỉnh độ sáng màn hình tương đương độ sáng phòng. Ban đêm giảm độ sáng và kết thúc sớm trước giờ ngủ.

Chia nhỏ thời gian và tăng giờ ngoài trời

Quy tắc dễ nhớ: khoảng hai mươi phút nhìn gần thì cho con nhìn ra xa vài giây, và nghỉ hẳn sau mỗi khoảng một giờ. Trong lúc nghỉ, cho con đứng dậy và nhìn ra ngoài cửa sổ thay vì đổi sang điện thoại. Nhắc con chớp mắt, vì đây là việc con quên khi tập trung. Xếp giờ ra ngoài trời vào lịch cố định hằng ngày. Cuối cùng, giữ lại mọi kết quả đo mắt kèm ngày và đi tái khám đúng hẹn kể cả khi con không kêu gì.

Việc nhiều người tin nhưng không có căn cứ

Kính lọc ánh sáng xanh không được xem là biện pháp phòng cận thị cho trẻ. Các bài tập đảo mắt không rút ngắn được trục nhãn cầu đã dài, dù chúng có thể làm mắt đỡ mỏi. Thuốc nhỏ mắt loại làm mát bán sẵn không tác động đến độ cận, và dùng thường xuyên có loại còn làm khô hơn. Thực phẩm bổ mắt không đưa độ cận về thấp hơn. Cho con nghỉ học trên máy hoàn toàn cũng không cần thiết — điều đáng làm là chia nhỏ và bù bằng giờ ngoài trời.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Kiểm soát cận thị cho trẻ
• Chuyên khoa mắt trẻ em
• Chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị
• Thời gian ngoài trời và cận thị ở trẻ
• Khám mắt học đường
• Chín dấu hiệu trẻ bị cận thị
• Trẻ chậm phản ứng ánh sáng
• Cách hạn chế tăng độ cận cho trẻ
• Con bị cận có tăng độ nữa không
• Con hay nheo mắt khi xem tivi
• Kiểm soát tiến triển cận thị là gì
• Khám khúc xạ gồm những gì
• Hỏi đáp mắt trẻ em