Đeo kính bảo hộ đúng cách: vì sao nhiều người bỏ không dùng

Công ty phát kính bảo hộ, nhưng đến giờ làm nhiều người vẫn tháo ra vì mờ hơi, bí, hoặc không quen. Phần lớn trường hợp không phải do người lao động chủ quan, mà do kính không hợp với công việc hoặc khuôn mặt, khiến việc đeo thành khó chịu thật sự. Bài này nói về cách chọn và dùng kính cho đỡ khó chịu mà vẫn bảo vệ được mắt.

Trả lời ngắn: Kính bảo hộ hay bị bỏ không dùng chủ yếu vì ba lý do: mờ hơi do hơi ẩm tích tụ, bí và cấn do gọng không hợp khuôn mặt, và dùng sai loại kính cho công việc (ví dụ dùng kính chống bụi thông thường khi cần kính hàn). Chọn đúng loại theo tính chất công việc, xử lý mờ hơi bằng lớp chống mờ hoặc thông gió, và điều chỉnh gọng vừa khuôn mặt là ba cách khắc phục có căn cứ hơn việc chỉ nhắc nhau phải đeo.

1. Ba lý do phổ biến khiến người lao động bỏ kính ra

Cả ba lý do dưới đây đều xử lý được.

Mờ hơi khi đeo lâu

Hơi mờ xuất hiện khi mặt trong mắt kính lạnh hơn lớp không khí ẩm sát mặt. Hơi nước từ hơi thở và mồ hôi đọng thành vô số hạt li ti, ánh sáng đi qua bị tán ra nên nhìn thành màn trắng mờ. Vì vậy kính mờ nặng nhất ở mấy tình huống rất quen: vừa từ chỗ mát bước ra khu vực nóng, làm gần lò hoặc máy toả nhiệt, đeo khẩu trang nên hơi thở bị đẩy ngược lên, và lúc ra nhiều mồ hôi ở cuối ca.

Người lao động thường kết luận sai từ đây: nhìn không rõ thì cảm giác tháo kính ra “an toàn hơn”. Nhưng nguy cơ không giảm khi bỏ kính, mạt kim loại vẫn bay như thế, chỉ có lớp chắn là mất.

Vì sao lau bằng vạt áo lại làm kính mờ thêm

Lau kính bằng vạt áo hay giấy khi mặt kính đang khô là cách làm hỏng kính nhanh nhất. Bụi và mạt bám trên đó lúc này đóng vai trò như giấy ráp, mỗi lần lau thêm một lượt xước nhỏ. Vài tuần sau, kính mờ đục thường trực chứ không mờ theo đợt nữa, nhìn vào đèn thì loá thành vệt, và không lau cách nào cho trong lại được.

Cách lau đỡ hỏng kính: xả nước cho trôi bụi trước, rồi lau bằng khăn mềm hoặc để khô tự nhiên. Lớp phủ chống mờ ở mặt trong rất mỏng, bong khi chà mạnh hoặc gặp cồn, xăng, dung môi.

Bí và cấn do gọng không phù hợp

Kính cấp theo lô thường một cỡ cho cả tổ, trong khi sống mũi và khoảng cách hai thái dương mỗi người mỗi khác. Kết quả là gọng cấn vào sống mũi, ép vào thái dương, hoặc quá rộng nên tụt xuống và hở mép. Sau vài giờ, khó chịu tích tụ và người lao động tháo ra “nghỉ một lúc” rồi quên đeo lại.

Có nhóm khác ít được nói tới: kính đúng cỡ nhưng phải đeo cùng mũ bảo hộ, nút tai và khẩu trang, tất cả chen nhau ở một vùng đầu. Với người mang đủ bộ, nên thử loại có dây vòng sau đầu thay vì càng gác lên tai. Kính quá chặt cũng mờ nhiều hơn vì hơi ẩm bị giữ trong khoang kín, nên bí và mờ thường cùng một nguyên nhân là sai cỡ.

Dùng sai loại kính cho công việc

Kính chống bụi thông thường không có lớp lọc cho ánh sáng hàn; kính hàn thì tối, không dùng để vận hành máy hay đi lại trong xưởng. Khi kính không đúng việc, người lao động thấy nó “không giúp được gì” nên bỏ luôn, dù trên giấy tờ vẫn là đã được cấp bảo hộ. Chi tiết ở bài mắt và công việc trong nhà máy.

Một biến thể hay gặp là dùng kính thuốc hằng ngày làm kính bảo hộ. Tròng kính thuốc không chịu va đập như tròng bảo hộ, gọng cũng không ôm kín nên mạt vẫn lọt vào.

2. Cách chọn kính đúng theo công việc

Chọn theo việc mình làm, không chọn theo cái gì đang sẵn trong kho.

Đối chiếu loại nguy cơ với loại kính

| Nguy cơ | Loại kính cần | |—|—| | Bụi, mạt kim loại, vật bay | Ôm sát, có tấm chắn bên | | Hoá chất dạng hơi hoặc bắn | Ôm kín mép, không khe hở | | Dầu, dung dịch làm mát bắn | Ôm sát, chắn bên, nên có chống mờ | | Ánh sáng hàn, tia cực tím | Kính lọc theo loại hàn | | Làm gần chỗ người khác hàn | Vẫn cần kính lọc | | Màn hình, ánh sáng thường | Không cần bảo hộ, xem quy tắc 20-20-20 |

Một người làm nhiều việc trong ca thì cần nhiều hơn một loại kính, chứ không phải chọn một cái dùng chung cho tất cả.

Việc hàn cần kính lọc riêng, kính trong suốt không thay được

Ánh sáng hồ quang khi hàn chứa nhiều tia cực tím, gây viêm lớp bề mặt giác mạc mà dân trong nghề gọi là “bỏng mắt hàn”: lúc làm không thấy gì, tới đêm thì mắt rát như có cát, chảy nước mắt và khó mở mắt. Kính trong suốt chống bụi không lọc được tia này, kính râm cũng không. Người làm gần chỗ hàn cũng cần bảo hộ dù không cầm mỏ hàn, vì ánh sáng phản chiếu từ tường và tấm kim loại vẫn đủ gây tổn thương. Chi tiết ở bài hàn điện và tia cực tím.

Với người đang đeo kính cận, viễn, loạn

Có hai hướng: kính bảo hộ trùm ngoài kính thuốc, loại rộng có khoang chứa gọng bên trong; hoặc kính bảo hộ lắp tròng theo số đo riêng. Đừng bỏ kính thuốc ra để đeo kính bảo hộ trơn, vì vừa không nhìn rõ vừa dễ tháo kính ra hơn.

Số kính cũng phải còn đúng. Nếu độ đã tăng mà chưa đo lại, người lao động sẽ nhìn mờ trong lúc làm rồi quy hết cho kính bảo hộ. Nhìn mờ có nhiều nguồn, phân biệt ở bài nhìn mờ do mắt hay do não, phần tật khúc xạ ở trang cận thị.

3. Xử lý mờ hơi, khó chịu và bảo quản kính

Đây là phần quyết định người ta có đeo được hết ca hay không.

Chống mờ hơi

• Chọn loại có lớp phủ chống mờ ở mặt trong. Lớp này giữ hơi nước thành màng mỏng đều thay vì thành hạt nên nhìn qua vẫn rõ.
• Dùng dung dịch chống mờ chuyên dụng, xoa trước khi vào ca rồi để khô, không lau lại.
• Với chỗ nóng, chọn loại có lỗ thông gió nhỏ hai bên, nhưng chỉ dùng cho bụi hạt lớn.
• Đeo khẩu trang khít ở sống mũi để hơi thở đi xuống thay vì hắt lên mắt kính.
• Để kính bằng nhiệt độ khu vực làm việc vài phút trước khi đeo.

Điều chỉnh gọng cho vừa

Cách kiểm tra nhanh: đeo kính rồi cúi mặt xuống sàn, nếu kính tụt thì còn lỏng; đeo hai phút mà nhói ở sống mũi hoặc thái dương thì đã quá chặt; nhìn thẳng mà thấy mép gọng cắt vào tầm nhìn thì cỡ không đúng. Nếu đã chỉnh càng và độ căng dây mà vẫn không vừa, hãy đề nghị đổi cỡ hoặc đổi loại, vì chiếc kính không ai đeo nổi thì không bảo vệ được ai.

Bảo quản và khi nào cần thay

Kính bảo hộ hỏng chủ yếu vì cách để, không vì dùng nhiều. Ném vào hộp dụng cụ chung với cờ lê và tô vít là cách chắc chắn làm xước tròng. Nên có túi mềm riêng, cất chỗ mát, tránh để cạnh nguồn nhiệt vì nhựa tròng biến dạng khi nóng lâu. Kính dùng chung thì lau phần tiếp xúc với da mặt trước khi đeo, vì đó là nơi đọng mồ hôi và dễ gây kích ứng da mi.

Dấu hiệu chiếc kính đã hết dùng được

• Tròng xước thành mạng lưới, nhìn vào đèn thì loá thành vệt.
• Tròng ngả vàng hoặc mờ đục cả mặt sau thời gian dài ở chỗ nóng.
• Có vết rạn hay nứt, dù nhỏ và nằm ở mép.
• Đã hứng một cú va đập mạnh, kể cả khi trông vẫn nguyên.
• Gọng giãn, mất đàn hồi, không giữ được vị trí trên mặt.

Kính xước đục chính là lý do người ta tháo kính ra, nên thấy các dấu hiệu trên thì đề nghị cấp cái mới thay vì dùng cố.

4. 🔴 Đừng tháo kính bảo hộ trong các tình huống này

Dù khó chịu, có những lúc tuyệt đối không nên tháo kính:

• Khi đang hàn, cắt, mài, dù chỉ vài giây để “nhìn rõ hơn”.
• Khi làm việc gần người khác đang hàn hoặc mài.
• Khi xử lý hoá chất, dù chỉ đổ hoặc pha trong thời gian ngắn.
• Khi vệ sinh, bảo trì máy có khả năng bắn vật liệu.
• Khi dùng khí nén thổi bụi, kể cả thổi quần áo.

Nếu phải tháo thường xuyên trong các tình huống này, đó là dấu hiệu cần đổi loại kính, không phải dấu hiệu có thể bỏ qua việc đeo.

Nếu vẫn bị dị vật hoặc hoá chất vào mắt

Một số sự cố vẫn xảy ra dù đã đeo bảo hộ, và việc làm trong mấy phút đầu ảnh hưởng nhiều tới kết quả về sau.

Hoá chất bắn vào mắt — rửa ngay tại chỗ bằng thật nhiều nước sạch, rửa liên tục và kéo dài, giữ mí mắt mở ra trong lúc rửa, cho nước chảy từ phía sống mũi ra đuôi mắt để không đưa hoá chất sang mắt còn lại. Rửa xong thì đi khám ngay, mang theo nhãn hoá chất nếu lấy được. Không nhỏ bất cứ thuốc gì vào mắt, không dùng dung dịch nào để trung hoà, không chờ xem có tự đỡ hay không.

Dị vật bay vào mắt — hạt bụi nhỏ trên bề mặt thì nháy mắt và rửa bằng nước sạch có thể trôi ra. Nếu không trôi, hoặc nếu có vật cắm vào mắt, đừng cố lấy ra bằng tăm bông, kim hay góc khăn, và đừng dụi mắt. Che nhẹ mắt lại rồi đi khám. Với mạt kim loại bay vào khi mài, cần đi khám kể cả khi thấy đã đỡ, vì mảnh nhỏ có thể còn trong lớp giác mạc.

Cả hai tình huống, nếu xảy ra trong ca, đều thuộc diện tai nạn lao động, nên hãy báo quản lý và y tế công ty. Nhóm bệnh ở bề mặt mắt thuộc chuyên khoa giác mạc – kết mạc.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Những biểu hiện dưới đây cần bác sĩ nhãn khoa xem trong hôm nay, không chờ hết ca:

• Đau mắt dữ dội, không dịu đi sau khi đã rửa mắt.
• Thị lực giảm hoặc nhìn mờ hẳn ở bên mắt vừa bị va chạm.
• Mắt đỏ kèm sợ ánh sáng rõ rệt và chảy nước mắt liên tục.
• Dị vật không lấy ra được sau khi rửa, hoặc cộm không hết.
• Nghi có mảnh kim loại bay vào khi mài, khoan, cắt.
• Có vết cắt hoặc chảy máu ở nhãn cầu hay mi mắt.
• Đêm sau buổi hàn thì mắt rát, chảy nước mắt, khó mở mắt.

Với người làm ca, tìm chỗ khám ngoài giờ là rào cản thật sự, cách thu xếp ở bài khám mắt ngoài giờ hành chính. Cơ sở theo địa bàn xem ở mục khu vực và trang khám mắt Bắc Giang, còn thẻ bảo hiểm ghi tỉnh nào thì xem bài Bắc Giang giờ thuộc tỉnh nào.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp chọn và dùng kính bảo hộ đỡ khó chịu hơn. Nó không xác định được chiếc kính bạn đang có đủ cấp bảo vệ cho công việc cụ thể hay không, vì việc đó phải đối chiếu với đánh giá nguy cơ tại chỗ làm. Nó cũng không đánh giá được mức tổn thương sau sự cố: mảnh nhỏ trong giác mạc hay viêm bề mặt do tia cực tím chỉ thấy được khi khám bằng đèn khe.

5. Việc nên tránh

• Đừng lau tròng đang khô bằng vạt áo, giấy hoặc khăn bẩn.
• Đừng dùng cồn, xăng, dung môi để rửa kính.
• Đừng đeo kính râm hay kính thuốc thay cho kính bảo hộ.
• Đừng để kính lẫn trong hộp dụng cụ, đừng gác lên đỉnh mũ khi đang làm.
• Đừng tự nhỏ thuốc hay tự lấy dị vật cắm vào mắt sau sự cố.
• Đừng chịu đựng chiếc kính không vừa, hãy đề nghị đổi cỡ hoặc đổi loại.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Khu vực
• Chuyên khoa giác mạc – kết mạc
• Chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị
• Khám mắt ngoài giờ hành chính
• Bắc Giang giờ thuộc tỉnh nào
• Hàn điện và tia cực tím
• Nhìn mờ do mắt hay do não
• Khám mắt Bắc Giang