Lái xe ban đêm nhìn kém: nguyên nhân từ mắt và cách kiểm tra

Đi làm về đêm, nhiều người nhận ra mình nhìn khó hơn hẳn so với vài năm trước. Đèn xe ngược chiều loè thành một vòng sáng, biển báo phải tới gần mới đọc được, đoạn đường không có đèn thì gần như đi theo trí nhớ về con đường chứ không theo những gì thật sự nhìn thấy. Cảm giác này thường bị gán cho tuổi tác hoặc cho việc thiếu ngủ sau ca, nên ít ai nghĩ tới việc đi kiểm tra mắt.

Trả lời ngắn: Nhìn kém khi lái xe ban đêm thường thuộc một trong bốn nhóm: cận thị hoặc loạn thị chưa chỉnh đúng số, đục thuỷ tinh thể giai đoạn sớm gây chói và quầng sáng, khô mắt làm thị lực dao động, và một số bệnh võng mạc làm mắt kém thích nghi với bóng tối. Bốn nhóm cho cảm giác gần giống nhau nhưng hướng xử lý khác hẳn. Việc cần làm là đo khúc xạ và khám mắt để biết mình thuộc nhóm nào, không phải tự chọn một loại kính bán sẵn theo lời mách.

1. Vì sao ban đêm khó nhìn hơn với mọi người

Một phần hiện tượng này là bình thường. Biết phần bình thường thì mới nhận ra phần bất thường.

Đồng tử giãn to hơn trong tối

Trong tối, đồng tử giãn ra để lấy nhiều sáng hơn. Đổi lại, ánh sáng đi qua cả phần rìa của giác mạc và thể thuỷ tinh, là những vùng không hội tụ chính xác bằng phần trung tâm. Ban ngày đồng tử co nhỏ đã che bớt vùng rìa đó, nên một tật khúc xạ nhẹ hoặc một chỗ đục nhỏ có thể không gây cảm giác gì. Nhiều người vì thế nói mình ban ngày nhìn bình thường, chỉ ban đêm mới mờ và chói — điều đó không có nghĩa mắt không có vấn đề, mà chỉ là vấn đề đang ở mức ban ngày còn che được.

Độ nhạy tương phản giảm khi thiếu sáng

Nhìn rõ không chỉ là đọc được chữ nhỏ, mà còn là phân biệt được một vật với cái nền quanh nó. Khả năng này giảm tự nhiên khi ánh sáng yếu và giảm dần theo tuổi: trên đường đêm, người đi bộ mặc áo tối màu hay một vũng nước đều ít tương phản với mặt đường.

Thêm vào đó, loại tế bào cảm thụ làm việc trong tối cần vài giây hồi phục sau khi bị đèn pha làm loá, nên ngay sau khi xe ngược chiều đi qua thì phần đường phía trước gần như không thấy gì.

2. Bốn nhóm nguyên nhân cần phân biệt

Mỗi nhóm có hướng xử lý riêng, và một người có thể mang nhiều nhóm cùng lúc.

Tật khúc xạ chưa chỉnh đúng số

Nhóm này chiếm phần lớn các trường hợp và cũng là nhóm gỡ được nhanh. Cận thị hoặc loạn thị dù nhẹ, nếu đơn kính không còn khớp với mắt hiện tại, sẽ biểu hiện rõ hơn vào ban đêm vì đồng tử giãn to: đèn xe ngược chiều không còn là điểm sáng gọn mà xoè thành tia.

Kính cũ xước mờ hoặc tròng bám dầu cũng tán xạ ánh sáng và làm chói thêm, thứ ban ngày không thấy nhưng ban đêm thì rõ. Nếu bạn đã đổi kính nhiều lần mà vẫn mờ, các khả năng khác bàn ở bài đổi kính liên tục mà vẫn mờ; nhóm tật khúc xạ nói chung ở trang chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị. Với người sau bốn mươi tuổi, lão thị cộng thêm vào: bảng đồng hồ trong xe khó đọc hơn, và việc chuyển tầm nhìn từ bảng đồng hồ ra mặt đường chậm hơn trước.

Loạn thị — phần hay bị bỏ sót

Loạn thị là tình trạng giác mạc không cong đều theo mọi hướng, nên ánh sáng từ một điểm không hội tụ về một điểm mà thành một vệt. Ban ngày, người loạn thị nhẹ thường chỉ hơi mỏi mắt và vẫn đọc được bảng thị lực gần đủ nên dễ bị bỏ qua. Ban đêm, mỗi đèn xe và mỗi bóng đèn đường thành một vệt sáng theo đúng hướng loạn, và khi có hàng chục nguồn sáng cùng lúc thì các vệt chồng lên nhau thành mảng nhoè. Đây là lý do một người chỉ hơi loạn vẫn thấy lái xe ban đêm rất mệt. Loạn thị chỉ xác định được bằng đo khúc xạ, gồm cả độ loạn và trục loạn, không phát hiện được bằng cách đọc bảng chữ trong một phút. Kính bán sẵn thì hầu như không có phần chỉnh loạn.

Đục thuỷ tinh thể giai đoạn sớm

Thể thuỷ tinh là thấu kính trong suốt nằm sau đồng tử. Theo thời gian nó đục dần và đục không đều, nên ánh sáng đi qua bị tán xạ thay vì hội tụ gọn: chói mạnh khi có đèn pha, quầng sáng bao quanh mọi nguồn sáng, độ nhạy tương phản giảm rõ. Giai đoạn sớm có thể chưa mất dòng thị lực nào khi đọc bảng chữ trong phòng đủ sáng, nên người bệnh được nói là mắt vẫn tốt dù lái xe đêm đã rất khó.

Mấy chi tiết giúp nghĩ tới nhóm này: đo bảng còn khá nhưng gặp đèn ngược chiều thì mất hình gần hết; màu sắc ngả vàng hoặc nhạt đi, thấy rõ khi bịt lần lượt từng mắt để so; số kính thay đổi nhanh trong thời gian ngắn. Đục thuỷ tinh thể không chữa khỏi được bằng thuốc nhỏ mắt, nên việc cần làm là khám để biết mức độ và theo dõi.

Khô mắt làm thị lực dao động

Bề mặt giác mạc phải được màng nước mắt phủ đều thì ánh sáng mới đi qua gọn. Khi màng nước mắt không ổn định, bề mặt gợn lên như mặt nước có gió và hình ảnh nhoè đi. Đặc điểm nhận dạng là thị lực dao động: mờ rồi rõ lại sau khi chớp mắt vài lần, nặng lên về cuối ngày, nhẹ hơn sau khi ngủ.

Lái xe làm khô mắt nặng thêm vì tập trung nhìn thẳng làm giảm số lần chớp mắt, quạt gió thổi vào mặt làm nước mắt bay hơi nhanh, và ca đêm thì mắt đã mỏi sẵn. Người làm trong xưởng có bụi, gió nóng hoặc hơi hoá chất thường lên xe với bề mặt mắt đã bị kích thích từ trước; tình huống này bàn ở bài mắt và công việc trong nhà máy, cách che chắn trong ca ở bài đeo kính bảo hộ đúng cách. Nhóm bệnh ở bề mặt mắt thuộc chuyên khoa giác mạc – kết mạc.

Bệnh võng mạc làm mắt kém thích nghi với tối

Nhóm này ít gặp hơn ba nhóm trên nhưng cần loại trừ, vì để muộn thì thị lực đã mất khó lấy lại.

Dấu hiệu gợi ý: khó nhìn trong tối rõ hơn hẳn người cùng tuổi; mắt quen với bóng tối rất chậm khi đi từ nơi sáng vào nơi tối; tầm nhìn hai bên hẹp lại nên hay va vào vật ở rìa hoặc không thấy xe tới từ bên cạnh; và nặng dần theo tháng chứ không lên xuống theo ngày. Một số bệnh thoái hoá võng mạc có tính gia đình, nên nếu trong nhà có người bị quáng gà từ nhỏ thì cần nói với bác sĩ.

Người có tiểu đường hoặc tăng huyết áp lâu năm cũng cần soi đáy mắt đều đặn, vì tổn thương võng mạc giai đoạn sớm thường không đau và không có dấu hiệu báo trước nào ngoài việc nhìn kém dần.

3. Tự kiểm tra sơ bộ và việc không nên tự làm

Vài quan sát ở nhà giúp mô tả đúng vấn đề khi đi khám, nhưng không thay được việc đo.

Vài quan sát làm được ở nhà

So sánh với chính mình một hai năm trước: đoạn đường quen ngày xưa đi bình thường, giờ có phải giảm tốc mới thấy đủ không. Che từng mắt và nhìn một bóng đèn đường ở xa vào buổi tối, xem quầng sáng có nặng ở một bên hơn bên kia không, vì lệch rõ giữa hai mắt là thông tin đáng nói với bác sĩ. Chớp mắt mạnh vài lần khi thấy nhoè: nếu rõ lên rồi mờ lại thì hướng khô mắt đáng nghi.

Ghi lại trên giấy trước khi đi khám: bắt đầu từ khi nào, một bên hay hai bên, nặng dần hay dao động, đang đeo kính gì và đo lần cuối bao giờ, có tiểu đường hay tăng huyết áp không.

Vì sao kính mua sẵn không thay được việc đo khúc xạ

Kính bán sẵn ở chợ hay hàng ven đường thường đặt cùng một số cho cả hai mắt, không có phần chỉnh loạn thị và không tính khoảng cách giữa hai đồng tử. Với người hai mắt lệch số hoặc có loạn thị, loại kính này làm hình ảnh hai mắt không khớp nhau, gây mỏi và đôi khi làm lái xe khó hơn lúc chưa đeo.

Các loại tròng kính màu vàng được quảng cáo là chống chói cũng cần nói rõ: chúng cắt một phần ánh sáng nên giảm cảm giác chói, nhưng đồng thời làm cảnh vật tối đi, mà ban đêm ánh sáng vốn đã thiếu. Quan trọng hơn, chúng không tác động tới nguyên nhân gốc. Nhìn kém ban đêm là lý do để đi đo khúc xạ và khám, không phải lý do mua thêm một cặp kính.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Nhìn kém ban đêm phần lớn là chuyện xếp lịch khám trong vài ngày tới. Nhưng những dấu hiệu sau cần bác sĩ nhãn khoa xem ngay trong hôm nay:

• Nhìn mờ đột ngột ở một mắt, kể cả khi đã tự trở lại.
• Thấy như có màn che kéo trước mắt, hoặc mất một mảng tầm nhìn.
• Chớp sáng loé lên kèm nhiều chấm đen mới trôi trước mắt.
• Nhìn một thành hai xuất hiện đột ngột.
• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu, buồn nôn và quầng sáng quanh đèn.
• Thị lực giảm nhanh trong vài ngày.
• Chói và đau sau khi tiếp xúc ánh sáng hàn hoặc bị hoá chất bắn vào mắt.

Trong lúc chờ khám, việc cần làm ngay là tạm không lái xe ban đêm.

4. Khi đi khám và những gì bác sĩ làm

Buổi khám có nhiệm vụ tách bốn nhóm nguyên nhân ra khỏi nhau.

Buổi khám gồm gì

Bác sĩ hỏi bệnh sử rồi đo thị lực từng mắt, cả khi có kính và khi không kính. Sau đó đo khúc xạ gồm độ cận, độ loạn và trục loạn, rồi thử kính. Tiếp theo là khám đèn khe để xem bề mặt giác mạc, màng nước mắt và mức đục của thể thuỷ tinh, bước này phân biệt nhóm khô mắt với nhóm đục thuỷ tinh thể. Nếu có yếu tố nguy cơ hoặc triệu chứng gợi ý võng mạc, bác sĩ nhỏ giãn đồng tử và soi đáy mắt, thường kèm đo nhãn áp.

Cần biết trước: sau khi nhỏ giãn đồng tử, nhìn gần sẽ mờ và mắt sợ sáng trong vài giờ, nên hãy nhờ người đi cùng thay vì tự lái xe về. Nếu khó thu xếp giờ vì đi làm ca, phần khám mắt trong đợt khám sức khoẻ của công ty là dịp nên tận dụng, nội dung tối thiểu ở bài khám sức khoẻ thị lực cho công nhân. Cơ sở theo địa bàn ở mục khu vực và trang khám mắt Bắc Giang.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết mô tả các nhóm nguyên nhân và giúp bạn hỏi đúng câu khi đi khám. Nó không xác định được bạn thuộc nhóm nào, không đo được số kính và không thay được việc khám đèn khe cùng soi đáy mắt.

5. Việc nên tránh

Đừng coi nhìn kém ban đêm là chuyện của tuổi tác rồi thôi không kiểm tra, vì nhóm nguyên nhân hay gặp lại chính là nhóm chỉnh được bằng một đơn kính đúng.

Đừng mua kính ở chợ về đeo khi lái xe, đặc biệt khi hai mắt lệch số, và đừng đeo lại kính của người khác. Đừng dùng tròng kính râm màu tối khi đi đêm. Đừng tự nhỏ thuốc làm trắng mắt hay thuốc có corticoid để mong đỡ mờ, vì corticoid dùng lâu mà không theo dõi có thể ảnh hưởng tới nhãn áp và thể thuỷ tinh. Và đừng tiếp tục lái xe đêm khi thấy không chắc chắn về những gì mình nhìn thấy.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Khu vực
• Chuyên khoa giác mạc – kết mạc
• Chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị
• Khám sức khoẻ thị lực cho công nhân
• Đeo kính bảo hộ đúng cách
• Mắt và công việc trong nhà máy
• Đổi kính liên tục mà vẫn mờ
• Khám mắt Bắc Giang
• Liên hệ