Mắt kéo mây là bệnh gì? Có chữa được không?

Bố mẹ bạn nói mắt bị “kéo mây”, hoặc hàng xóm nhìn vào mắt cụ rồi bảo có màng che. Bạn tra trên mạng thì gặp một loạt tên bệnh khác nhau, không biết cái nào đúng. Vấn đề nằm ở chỗ “kéo mây” là cách gọi dân gian mô tả cảm giác nhìn, không phải một chẩn đoán, và nó có thể ứng với vài bệnh rất khác nhau về mức độ khẩn cấp. Bài này gỡ chỗ rối đó.

Trả lời ngắn: “Mắt kéo mây” là cách người Việt mô tả cảm giác nhìn như có màn sương che trước mắt, không phải một tên bệnh trong y khoa. Ở người cao tuổi, nguyên nhân hay gặp nhất là đục thuỷ tinh thể, nhưng cũng có thể do bệnh ở giác mạc, ở dịch kính hoặc ở đáy mắt. Chỉ khám mới phân biệt được, và có một số tình huống nhìn mờ như sương cần đi khám ngay trong ngày.

1. Vấn đề: một cách gọi ứng với nhiều bệnh

Người nhà thường mang tới phòng khám đúng một câu: mắt cụ bị kéo mây. Câu đó cho biết cảm giác nhìn của cụ, nhưng chưa cho biết chỗ nào trong mắt đang có vấn đề.

Vì sao cách gọi này gây nhầm

Có mấy lý do khiến “kéo mây” dẫn tới hiểu sai:

• Nó mô tả triệu chứng, còn tên bệnh mô tả tổn thương, hai thứ không tương ứng một–một.
• Cùng một cảm giác mờ như sương có thể do đục ở thuỷ tinh thể, ở giác mạc, hoặc do vấn đề ở phía sau mắt.
• Nhiều người nghe “kéo mây” liền nghĩ ngay tới “cườm”, mà “cườm” lại là hai bệnh khác hẳn nhau.
• Có người tưởng đó là màng bên ngoài, nên tìm cách lau rửa hoặc nhỏ thuốc cho tan.
• Vì nghe như chuyện tuổi già, nhiều gia đình hoãn việc đi khám.

Điểm cuối là chỗ gây thiệt hại nhất. Coi nhìn mờ là chuyện đương nhiên của tuổi tác khiến những trường hợp còn xử lý được bị để muộn.

“Cườm khô” và “cườm nước” — hai bệnh, không phải một

Cần tách ngay ở đây vì đây là chỗ nhầm phổ biến nhất. Cách gọi dân gian “cườm khô” ứng với đục thuỷ tinh thể, còn “cườm nước” ứng với glôcôm. Hai bệnh này khác nhau về bản chất và khác nhau ở điều quan trọng nhất: phần thị lực mất do đục thuỷ tinh thể thường lấy lại được sau khi mổ, còn phần thị lực đã mất do glôcôm là vĩnh viễn, không hồi phục. Vì vậy nhầm hai bệnh này với nhau không phải chuyện chữ nghĩa. Phân biệt kỹ có ở bài cườm nước và cườm khô khác nhau thế nào.

2. Những nguyên nhân đứng sau cảm giác “kéo mây”

Phần này liệt kê các khả năng theo thứ tự hay gặp ở người cao tuổi, để bạn hình dung bác sĩ đang cân nhắc những gì.

Đục thuỷ tinh thể — khả năng hay gặp nhất

Thuỷ tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, sau đồng tử. Theo tuổi, nó đục dần và ánh sáng đi qua bị tán xạ, nên hình ảnh mờ đi như nhìn qua kính bám hơi nước. Đây chính là hình ảnh mà từ “kéo mây” mô tả. Đặc điểm nhận biết: mờ tăng dần trong nhiều tháng đến vài năm, thường ở cả hai mắt nhưng không đều nhau, và thường không đau, không đỏ. Người bệnh hay kêu chói khi đi ngược nắng hoặc gặp đèn xe ban đêm, và phải đổi kính liên tục mà vẫn không rõ. Các dấu hiệu sớm có ở bài đục thuỷ tinh thể: dấu hiệu sớm.

Vì sao người bệnh thường không tự nhận ra

Vì quá trình diễn ra chậm và ở cả hai mắt. Não quen dần với hình ảnh kém đi, và mắt còn tốt hơn bù cho mắt kia, nên cụ vẫn sinh hoạt được và không thấy có gì đáng kể. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi che thử một bên, hoặc khi cụ va vào đồ vật, đi lại vấp. Đây là lý do gia đình nên chủ động hỏi và thử che từng mắt cho cụ, thay vì chờ cụ kêu.

Các nguyên nhân khác cần được loại trừ

Đục hoặc sẹo ở giác mạc — lớp trong suốt ngoài cùng — cũng gây mờ như có màng che, và ở đây màng nằm phía trước nên đôi khi người ngoài nhìn thấy được vùng trắng đục trên bề mặt mắt. Bệnh lý ở dịch kính và võng mạc cho cảm giác mờ khác, thường kèm nhìn méo hoặc mất một khoảng trong tầm nhìn, nội dung ở trang chuyên khoa dịch kính – võng mạc. Glôcôm âm thầm làm hẹp dần tầm nhìn bên ngoài mà phần giữa vẫn rõ khá lâu, nên người bệnh không mô tả là mờ mà hay va quệt vào vật bên cạnh, giải thích ở bài glôcôm cườm nước là bệnh gì và trang chuyên khoa glôcôm. Cuối cùng, người có bệnh toàn thân như đái tháo đường cần được soi đáy mắt vì tổn thương ở đó cũng làm nhìn kém dần.

3. Khi nào cần đi khám — và khi nào phải đi ngay

Nguyên tắc chung: người cao tuổi thấy nhìn kém đi rõ so với trước thì nên đi khám, đừng quy cho tuổi.

Cách quan sát tại nhà trước khi đi khám

Việc hữu ích nhất là thử che từng mắt. Cho cụ ngồi, che một bên bằng lòng bàn tay, hỏi cụ nhìn đồng hồ treo tường hoặc chữ trên tờ lịch có rõ không, rồi đổi bên. Rất nhiều trường hợp một mắt đã kém nhiều mà không ai biết vì bên kia bù. Ghi lại từ bao giờ cụ bắt đầu kêu, mờ tăng nhanh hay chậm, có chói đèn ban đêm không, có đau hay đỏ không. Mang theo danh sách thuốc cụ đang dùng và các bệnh toàn thân. Phần chuẩn bị chung có ở mục những điều cần biết trước khi đi khám.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Những biểu hiện dưới đây không phải diễn biến chậm của tuổi tác và cần bác sĩ nhãn khoa xem trong ngày:

• Thị lực một bên hoặc hai bên tụt nhanh trong vài giờ đến vài ngày.
• Đau nhức mắt dữ dội kèm đau đầu, buồn nôn, nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
• Mắt đỏ nhiều kèm đau và sợ ánh sáng.
• Thấy chớp sáng, nhiều chấm đen bay đột ngột, hoặc một mảng tối che tầm nhìn như tấm rèm kéo xuống.
• Nhìn đường thẳng thành cong, hoặc mất một khoảng ngay giữa tầm nhìn.
• Nhìn thấy hai hình của cùng một vật.
• Nhìn mờ đột ngột ở người có đái tháo đường hoặc huyết áp cao.

Nhóm đau dữ dội kèm buồn nôn và quầng sáng là tình huống cần xử lý gấp, mô tả riêng ở bài glôcôm cấp: đau mắt dữ dội. Nhóm chớp sáng và mảng tối liên quan đến võng mạc, cũng không được hoãn.

4. Hướng xử lý: bác sĩ làm gì

Buổi khám nhằm trả lời một câu: chỗ nào trong mắt đang gây mờ.

Khám và chẩn đoán gồm những gì

Trình tự thường gồm đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ và thử kính để biết phần nào của mờ do sai số kính, khám bằng đèn khe để nhìn giác mạc và thuỷ tinh thể, đo nhãn áp, rồi nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt. Bước soi đáy mắt quan trọng vì nó cho biết võng mạc và thần kinh thị giác có tổn thương không — điều này quyết định việc mổ thuỷ tinh thể có mang lại thị lực như mong đợi hay không. Thuốc giãn làm nhoè gần và chói sáng vài giờ, nên cụ cần có người đưa về và không tự lái xe. Một số trường hợp cần thêm thăm dò khác tuỳ nghi ngờ. Ý nghĩa của phép đo nhãn áp ở bài đo nhãn áp là gì.

Các nhóm hướng xử lý

Nếu là đục thuỷ tinh thể, hướng có tác dụng là phẫu thuật thay thuỷ tinh thể nhân tạo, và cho tới nay chưa có hướng nào khác thay được; thời điểm mổ tuỳ mức ảnh hưởng đến sinh hoạt của cụ chứ không tuỳ con số. Không có thuốc nhỏ nào làm tan phần đã đục. Nếu là glôcôm, hướng xử lý nhằm giữ phần thị lực còn lại bằng cách kiểm soát nhãn áp, vì phần đã mất không lấy lại được. Nếu tổn thương nằm ở đáy mắt, hướng xử lý thuộc chuyên khoa dịch kính – võng mạc. Nếu vấn đề ở giác mạc, hướng khác nữa. Chỉ bác sĩ chuyên khoa quyết định được sau khi khám đầy đủ, và mọi can thiệp đều có rủi ro.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn hiểu “kéo mây” ứng với những gì và biết khi nào cần gấp. Nó không cho biết mắt cụ đang bị bệnh nào, vì việc đó cần nhìn vào bên trong mắt bằng thiết bị. Nếu bạn đang phân vân, thứ giải quyết được là một buổi khám có soi đáy mắt.

5. Tự chăm sóc và những việc nên tránh

Phần này dành cho gia đình đang chăm người cao tuổi ở nhà.

Việc làm được ngay hôm nay

Đưa khám mắt vào lịch khám định kỳ của cụ thay vì chờ tới khi cụ kêu, các mốc ở bài mắt người cao tuổi: lịch khám định kỳ. Thử che từng mắt cho cụ mỗi vài tháng. Tăng ánh sáng trong nhà, nhất là ở cầu thang, nhà tắm và lối đi ban đêm, vì người đục thuỷ tinh thể cần nhiều sáng hơn để đọc. Dọn các vật cản dưới sàn và cố định thảm để giảm nguy cơ ngã. Nhắc cụ đội mũ rộng vành và đeo kính râm khi ra nắng. Với người có đái tháo đường hoặc huyết áp cao, kiểm soát bệnh nền và soi đáy mắt định kỳ là phần không thể bỏ.

Việc nhiều người tin nhưng không có căn cứ

Không có loại thuốc nhỏ mắt nào làm tan được thuỷ tinh thể đã đục — đây là điều cần nói thẳng vì rất nhiều tiền bị chi cho nhóm sản phẩm này. Các loại lá, nước muối tự pha hay dung dịch tự chế nhỏ vào mắt không giúp gì và có thể gây viêm nhiễm. Massage quanh mắt và các bài tập đảo mắt không làm phần đục trong suốt trở lại. Thực phẩm chức năng bổ mắt không thay được phẫu thuật khi đã có chỉ định. Và quan niệm phải chờ cho “chín” mới mổ được là quan niệm cũ từ thời kỹ thuật khác; hiện nay để quá muộn còn làm ca mổ khó hơn — chi tiết ở bài mổ đục thuỷ tinh thể có nguy hiểm không.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Chuyên khoa mắt người cao tuổi
• Chuyên khoa glôcôm
• Chuyên khoa dịch kính – võng mạc
• Đục thuỷ tinh thể: dấu hiệu sớm
• Người già mắt mờ nhìn không rõ
• Mổ mắt bao lâu thì nhìn rõ
• Glôcôm cườm nước là bệnh gì
• Cườm nước và cườm khô khác nhau thế nào
• Glôcôm cấp: đau mắt dữ dội
• Mổ đục thuỷ tinh thể có nguy hiểm không
• Mắt người cao tuổi: lịch khám định kỳ
• Đo nhãn áp là gì
• Hỏi đáp mổ mắt và hồi phục
• Những điều cần biết trước khi đi khám