Trẻ mấy tuổi thì đo mắt được? Mốc kiểm tra theo tuổi

Con bạn còn nhỏ, chưa đọc thông chữ, và bạn nghĩ phải chờ con lớn hơn mới đo mắt được. Đây là điều nhiều gia đình tin, và nó khiến việc phát hiện vấn đề bị lùi lại nhiều năm. Thực tế mắt trẻ được kiểm tra được từ rất sớm, kể cả ở tuổi chưa nói được câu nào, chỉ là cách kiểm tra khác nhau theo tuổi. Bài này nói rõ từng mốc tuổi kiểm tra được gì và bằng cách nào.

Trả lời ngắn: Mắt trẻ được kiểm tra từ giai đoạn sơ sinh, và không có mốc tuổi nào là quá sớm. Trẻ chưa biết chữ vẫn đo được vì bác sĩ dùng hình, dùng bảng chữ E để con chỉ hướng, hoặc dùng các phép đo không cần con trả lời. Điều thay đổi theo tuổi là phương pháp và mức độ chi tiết, không phải chuyện đo được hay không đo được.

1. Vấn đề: chờ con lớn là chờ mất thời gian

Suy nghĩ “con chưa biết đọc thì đo sao được” xuất phát từ hình ảnh quen: bảng thị lực với các chữ cái, người đo chỉ vào từng dòng và bạn đọc lên. Nhưng đó chỉ là một cách trong nhiều cách, và là cách dành cho người đã biết chữ.

Những điều cha mẹ thường hiểu chưa đúng

Các quan niệm dưới đây đều làm chậm lần khám mắt sớm nhất của trẻ:

• Con chưa biết chữ nên chưa đo được.
• Con chưa nói được nên không hợp tác được.
• Con không kêu gì nên chắc mắt bình thường.
• Trường sẽ kiểm tra khi con vào lớp một, chờ đến lúc đó là đủ.
• Đo mắt cho trẻ nhỏ chỉ là hình thức, không ra kết quả gì.

Vấn đề của việc chờ là những năm đầu chính là giai đoạn hệ thị giác đang hình thành. Một mắt bị nhoè kéo dài trong giai đoạn đó có thể không phát triển đủ thị lực, và cửa can thiệp có giới hạn theo tuổi.

Vì sao khám sớm có ý nghĩa

Có hai nhóm lý do. Nhóm thứ nhất là các bệnh lý cần phát hiện sớm bất kể tuổi, ví dụ đục thể thuỷ tinh bẩm sinh, sụp mí che tầm nhìn, hoặc các tổn thương ở đáy mắt. Nhóm thứ hai là tật khúc xạ và lệch độ giữa hai mắt: chúng không gây đau, không làm trẻ kêu, nhưng ảnh hưởng đến sự phát triển thị giác nếu để lâu — nội dung riêng ở bài lác mắt ở trẻ có tự hết không. Với trẻ đã cận, việc bắt đầu theo dõi sớm cũng quan trọng, xem bài kiểm soát tiến triển cận thị là gì và trang kiểm soát cận thị cho trẻ.

2. Các mốc tuổi và cách kiểm tra tương ứng

Phần này đi theo tuổi, từ sơ sinh đến tuổi học sinh, để bạn biết buổi khám của con gồm những gì.

Giai đoạn sơ sinh và dưới một tuổi

Ở tuổi này trẻ không trả lời được câu nào, nên việc kiểm tra dựa vào quan sát và các phép đo khách quan.

Kiểm tra bằng cách không cần con trả lời

Bác sĩ đánh giá xem trẻ có nhìn theo vật chuyển động không, hai mắt có cùng hướng không, đồng tử có phản ứng với ánh sáng không, và ánh phản chiếu từ đáy mắt có bình thường không. Bước cuối là bước quan trọng nhất ở tuổi này: một ánh sáng chiếu vào mắt trẻ, và nếu ánh phản chiếu về có màu khác thường thì cần được làm rõ ngay — dấu hiệu này được nói riêng ở bài đồng tử trắng ở trẻ. Ở tuổi này bác sĩ cũng khám mí mắt, kiểm tra đường dẫn nước mắt, và với trẻ sinh non thì có quy trình theo dõi đáy mắt riêng. Cha mẹ nên biết trước: trẻ sẽ khóc, và khóc không làm sai kết quả.

Giai đoạn từ một đến ba tuổi

Trẻ đã đi lại và tương tác được, nên có thêm cách kiểm tra dựa vào phản ứng của trẻ.

Kiểm tra bằng vật và bằng hình

Bác sĩ dùng đồ chơi hoặc hình nhiều kích thước để xem trẻ chú ý đến cỡ nào, che luân phiên từng mắt để xem hai bên phản ứng có khác nhau, và quan sát cách trẻ định hướng khi với lấy đồ vật. Ở tuổi này việc đo khúc xạ sau khi nhỏ thuốc giãn điều tiết đã cho kết quả có giá trị, vì phép đo này không cần con nói gì. Đây cũng là tuổi mà mắt lệch hướng hoặc trẻ luôn nghiêng đầu một kiểu sẽ được đánh giá cụ thể, xem bài lác trong và lác ngoài khác nhau thế nào.

Giai đoạn ba đến sáu tuổi

Đây là mốc mà nhiều gia đình bắt đầu nghĩ tới việc đo mắt, và cũng là mốc con hợp tác được nhiều.

Bảng hình và bảng chữ E

Trẻ chưa biết chữ dùng bảng có hình quen thuộc để con gọi tên, hoặc bảng chữ E: mỗi ô có một chữ E xoay theo bốn hướng, và con chỉ cần chỉ tay theo hướng các nét mở ra. Cách này không đòi hỏi con biết đọc, chỉ đòi hỏi con phân biệt được hướng, nên phần lớn trẻ ba đến bốn tuổi làm được sau khi được hướng dẫn vài lần. Kèm theo là kiểm tra phối hợp hai mắt và soi đáy mắt. Nếu con hay nheo mắt hoặc nghiêng đầu khi xem tivi, đây là tuổi nên đưa con đi, xem bài con hay nheo mắt khi xem tivi.

Giai đoạn tuổi học sinh

Từ khi vào lớp một, con đọc được bảng chữ tiêu chuẩn nên buổi khám giống người lớn hơn, chỉ khác ở bước nhỏ thuốc giãn điều tiết. Đây cũng là giai đoạn cận thị hay xuất hiện và tăng, nên nhịp theo dõi trở nên quan trọng. Trường học có tổ chức sàng lọc, nhưng đó là bước lọc chứ không phải kết luận, xem bài khám mắt học đường.

3. Khi nào cần đi khám — và khi nào phải đi ngay

Với trẻ chưa có vấn đề gì, việc khám mắt nên là mốc định kỳ giống khám sức khoẻ. Nhưng có những biểu hiện thì không chờ mốc nào.

Cách chuẩn bị cho buổi khám của trẻ

Chọn giờ con không buồn ngủ và không đói, vì trẻ mệt thì không hợp tác. Mang mọi giấy tờ đo mắt cũ kèm ngày. Nói trước với con rằng bác sĩ chỉ soi đèn và cho con nhìn hình, không có kim tiêm nào cả. Quan trọng: nếu con được nhỏ thuốc giãn điều tiết thì sau đó con nhoè gần và chói sáng vài giờ, nên không xếp buổi khám sát giờ học và nên mang theo mũ. Phần chuẩn bị chung có ở mục những điều cần biết trước khi đi khám.

🔴 Dấu hiệu phải đi khám ngay

Những biểu hiện dưới đây cần bác sĩ nhãn khoa xem sớm, không chờ mốc tuổi hay lịch hẹn nào:

• Đồng tử của con có ánh trắng hoặc ánh khác thường, nhất là khi chụp ảnh có đèn.
• Hai mắt con lệch hướng nhau, hoặc một bên đưa vào trong hay ra ngoài.
• Con không nhìn theo vật hoặc không giao tiếp bằng mắt ở tuổi lẽ ra làm được.
• Mí mắt sụp che vào tầm nhìn, hoặc mắt con lồi lên bất thường.
• Mắt đỏ, đau, chảy nước mắt nhiều, con sợ ánh sáng và không mở được mắt.
• Con nhắm hẳn một mắt để nhìn, hoặc luôn nghiêng đầu một kiểu cố định.
• Thị lực con tụt nhanh trong vài giờ đến vài ngày.

Ánh trắng ở đồng tử là dấu hiệu cần làm rõ nhanh nhất trong danh sách. Với trẻ sơ sinh có mắt hơi lệch hướng, tình huống này được phân biệt riêng ở bài trẻ sơ sinh mắt lác nhẹ. Trẻ có mí sụp xem bài sụp mí ở trẻ nhỏ.

4. Hướng xử lý: bác sĩ làm gì

Điều cha mẹ nên biết trước là buổi khám mắt của trẻ khác buổi đo kính ở cửa hàng, và khác ở một bước có tính quyết định.

Vì sao bước nhỏ thuốc giãn quan trọng với trẻ

Mắt trẻ có khả năng tự điều tiết rất mạnh, mạnh hơn người lớn nhiều. Khi đo mà con đang điều tiết, kết quả có thể lệch nhiều so với số thật, và trẻ bị kê kính quá số. Vì vậy với trẻ, bác sĩ thường nhỏ thuốc làm tạm thời ngừng điều tiết rồi đo lại. Đây là lý do kết quả đo nhanh ở cửa hàng kính và kết quả ở bệnh viện hay lệch nhau, và là lý do một buổi đo không có bước này không đủ để kê kính cho trẻ. Bác sĩ cũng dùng dịp nhỏ giãn để soi đáy mắt. Toàn bộ trình tự phần khúc xạ có ở bài khám khúc xạ gồm những gì.

Các nhóm hướng xử lý

Nếu kết quả bình thường, việc cần làm là hẹn mốc kiểm tra sau. Nếu con có tật khúc xạ, hướng cơ bản là kính đúng số, kèm đánh giá xem có cần biện pháp làm chậm tốc độ tăng độ hay không — nội dung ở bài cách hạn chế tăng độ cận cho trẻ. Nếu con có lệch độ hai mắt nhiều, có lác, hoặc có mắt kém phát triển thị lực, hướng xử lý riêng và thời điểm bắt đầu có ý nghĩa. Nếu phát hiện bệnh lý ở giác mạc, thể thuỷ tinh hay đáy mắt, hướng đi khác hoàn toàn. Chỉ bác sĩ chuyên khoa quyết định được sau khi khám đầy đủ, và mọi can thiệp đều có rủi ro.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết cho bạn biết ở tuổi con thì khám được gì, không cho biết mắt con thế nào. Không mô tả nào ở đây thay được việc soi ánh phản chiếu đáy mắt hoặc đo khúc xạ sau nhỏ giãn. Nếu con bạn chưa từng được khám mắt, thứ cần làm là đặt lịch, không phải đọc thêm.

5. Tự chăm sóc và phòng ngừa

Giữa các mốc khám, việc của cha mẹ là quan sát và tạo môi trường nhìn tốt.

Việc làm được ngay hôm nay

Đưa khám mắt vào danh sách khám định kỳ của con. Quan sát cách con nhìn: con có nheo mắt, nghiêng đầu, xích sát tivi hay cúi gần sách không; các biểu hiện đáng chú ý liệt kê ở bài chín dấu hiệu trẻ bị cận thị. Thử che nhẹ từng mắt con lúc con chơi để xem hai bên phản ứng có khác nhau. Giữ chỗ học của con đủ sáng bằng cả đèn phòng và đèn bàn. Tăng thời gian con ở ngoài trời, phần có bằng chứng đáng chú ý nhất, nói ở bài thời gian ngoài trời và cận thị ở trẻ. Và giữ lại mọi kết quả đo kèm ngày, vì chuỗi số theo thời gian nói được nhiều hơn một lần đo.

Việc nhiều người tin nhưng không có căn cứ

Chờ con biết đọc mới đo mắt là quan niệm làm chậm nhiều nhất, vì trẻ nhỏ có cách kiểm tra riêng. Dùng ứng dụng đo thị lực trên điện thoại không thay được buổi khám, vì khoảng cách và độ sáng màn hình không chuẩn hoá được và không có bước nhỏ giãn. Tự mua kính sẵn ngoài tiệm cho con là việc nên tránh. Các bài tập đảo mắt không rút ngắn được trục nhãn cầu đã dài, và thuốc nhỏ làm mát không tác động đến độ cận. Cuối cùng, con không kêu gì không có nghĩa là mắt con không sao — phần lớn trẻ có tật khúc xạ đều không kêu, vì con không biết mình đang thiếu gì.

6. Câu hỏi thường gặp

7. Đọc thêm

• Kiểm soát cận thị cho trẻ
• Chuyên khoa mắt trẻ em
• Chuyên khoa tật khúc xạ – cận thị
• Kiểm soát tiến triển cận thị là gì
• Con hay nheo mắt khi xem tivi
• Thời gian ngoài trời và cận thị ở trẻ
• Lác mắt ở trẻ có tự hết không
• Lác trong và lác ngoài khác nhau thế nào
• Chín dấu hiệu trẻ bị cận thị
• Cách hạn chế tăng độ cận cho trẻ
• Khám mắt học đường
• Khám khúc xạ gồm những gì
• Trẻ sơ sinh mắt lác nhẹ
• Sụp mí ở trẻ nhỏ
• Đồng tử trắng ở trẻ
• Hỏi đáp mắt trẻ em
• Những điều cần biết trước khi đi khám