Mắt đỏ nhưng thị lực bình thường: có cần lo không

Buổi sáng soi gương, bạn thấy một bên lòng trắng đỏ lên rõ rệt, có khi đỏ tươi thành cả một mảng. Nhưng mắt không nhức, không cộm, che mắt kia lại thì vẫn đọc được chữ nhỏ như thường. Cảm giác lúc đó thường là lưỡng lự: trông thì đáng lo mà người lại chẳng thấy gì bất thường. Nhóm mắt đỏ không kèm mờ này đa phần lành tính, nhưng có vài tình huống nhìn bên ngoài giống hệt mà cần được khám sớm.

Trả lời ngắn: Mắt đỏ mà thị lực vẫn bình thường phần lớn do viêm kết mạc dị ứng, khô mắt, giãn mạch vì mỏi mắt hoặc xuất huyết dưới kết mạc — có thể lành tính, nhưng không thể kết luận chỉ từ việc thị lực còn bình thường. Hãy đi khám nếu đỏ không giảm sau vài ngày, quay lại nhiều đợt ở cùng một bên, đỏ thành vòng sát quanh lòng đen, hoặc bắt đầu kèm nhức sâu, sợ ánh sáng và nhìn mờ dù chỉ nhẹ.

1. Vì sao mắt đỏ mà vẫn nhìn rõ

Đỏ mắt là một dấu hiệu, không phải một bệnh. Cần xem đỏ ở đâu, đỏ kiểu gì và đi kèm với cái gì.

Mạch máu kết mạc giãn nở

Kết mạc — lớp màng mỏng trong suốt phủ lòng trắng và mặt trong mi — có một lưới mạch máu rất nhỏ nằm ngay dưới bề mặt. Bình thường chúng co lại nên gần như không nhìn thấy. Khi bị kích thích bởi dị nguyên, khói, thiếu nước mắt hay thiếu ngủ, chúng giãn ra và chứa nhiều máu hơn, khiến lòng trắng chuyển sang hồng rồi đỏ.Vì phản ứng chỉ diễn ra ở lớp ngoài cùng, đường đi của ánh sáng vào võng mạc không bị ảnh hưởng. Đó là lý do mắt đỏ rõ mà đo thị lực vẫn bình thường. Bệnh làm giảm thị lực thường nằm sâu hơn: ở giác mạc, nội nhãn hoặc võng mạc.

Điểm cần nhớ là mức độ đỏ không tỉ lệ với mức độ nguy hiểm. Một mảng xuất huyết đỏ sẫm trông rất dữ có thể vô hại, còn viêm màng bồ đào chỉ đỏ nhẹ quanh lòng đen lại cần điều trị sớm. Bài mắt đỏ không phải đau mắt đỏ đặt các nhóm cạnh nhau để đối chiếu.

Các nhóm nguyên nhân hay gặp nhất

Bốn nhóm dưới đây chiếm phần lớn trường hợp đỏ mắt mà thị lực còn nguyên, và có thể chồng lấn.

Viêm kết mạc dị ứng

Phản ứng của kết mạc với phấn hoa, bụi nhà, lông vật nuôi, nấm mốc hoặc mỹ phẩm mắt. Dấu hiệu nhận ra: ngứa là triệu chứng nổi trội, đỏ cả hai mắt cùng lúc, chảy nước mắt trong, mi hơi nề, thường quay lại theo mùa hoặc mỗi lần vào một môi trường nhất định. Càng dụi thì càng đỏ thêm, vì động tác này giải phóng thêm chất gây viêm.

Khô mắt

Khi lớp nước mắt mỏng đi hoặc bốc hơi quá nhanh, biểu mô bị hở và mạch máu quanh đó giãn ra. Đỏ trong nhóm này thường nhẹ, kèm cộm rát như có hạt cát, nặng lên về cuối ngày và trong phòng điều hoà. Điều dễ gây bất ngờ là mắt khô lại hay chảy nước mắt — phản xạ tiết bù khi bề mặt bị kích thích. Cách xử trí ở bài khô mắt.

Giãn mạch do mỏi mắt và thiếu ngủ

Nhìn màn hình nhiều giờ làm tần số chớp mắt giảm rõ, bề mặt khô đi và mạch máu giãn. Cộng thêm thiếu ngủ, khói thuốc hay bụi thì lòng trắng đỏ lên nhưng không kèm ghèn, không ngứa nhiều. Đặc điểm nhóm này là đỏ nhạt dần sau một buổi nghỉ mắt.

Xuất huyết dưới kết mạc

Đây là kiểu đỏ khiến người bệnh lo nhất nhưng lại thường lành tính nhất. Một mạch máu nhỏ dưới kết mạc vỡ ra, máu loang thành một mảng đỏ tươi rồi sẫm dần, ranh giới rõ, phần lòng trắng còn lại vẫn trắng. Thị lực không giảm và mắt thường không đau. Nguyên nhân có thể chỉ là một cơn ho mạnh hoặc gắng sức nâng vật nặng. Mảng máu tự tiêu trong một đến ba tuần, đổi màu như vết bầm ngoài da.

Những nguyên nhân ít gặp hơn nhưng cần nhớ

Một số tình trạng giai đoạn đầu cũng cho hình ảnh mắt đỏ mà chưa mờ, bỏ sót thì mất thời gian quý.

Viêm kết mạc do virus giai đoạn sớm. Ngày một, ngày hai chỉ đỏ và chảy nước mắt trong, dễ nhầm với dị ứng. Điểm khác: thường bắt đầu một bên rồi lan sang bên kia, cộm rõ hơn ngứa, đôi khi có hạch đau trước tai. Nhóm này lây rất mạnh trong tuần đầu — đường lây và thời gian cách ly ở bài đau mắt đỏ lây qua đường nào.

Viêm thượng củng mạc và viêm củng mạc. Đỏ khu trú thành hình quạt ở một phía lòng trắng. Thể nhẹ ở thượng củng mạc tự đỡ; thể sâu ở củng mạc thì đau âm ỉ tăng về đêm, có thể đi cùng bệnh khớp hoặc bệnh tự miễn.

Viêm màng bồ đào trước. Đỏ tập trung thành vòng sát rìa lòng đen, kèm sợ ánh sáng, đau âm ỉ trong mắt và có thể nhìn mờ nhẹ. Đây là nhóm cần khám sớm nhất.

Viêm bờ mi kéo dài. Đỏ nhẹ dai dẳng nhiều tuần, bờ mi hơi sưng, có vảy nhỏ ở chân lông mi, hay đi cùng chắp lẹo tái đi tái lại. Cách chăm sóc ở bài viêm bờ mi mắt.

Yếu tố toàn thân và thuốc. Tăng huyết áp chưa kiểm soát, đái tháo đường, hoặc thuốc chống đông làm mạch máu dễ vỡ, nên xuất huyết dưới kết mạc quay lại nhiều đợt. Liên quan giữa huyết áp và mắt ở bài cao huyết áp ảnh hưởng mắt.

Một điều dễ bị hiểu sai: mắt không đỏ, không nhức cũng không có nghĩa là mắt khoẻ. Glôcôm góc mở thường không đau và không làm đỏ mắt, nhưng vẫn âm thầm thu hẹp thị trường trong nhiều năm. Nó khác với cơn glôcôm cấp — dạng đỏ mắt kèm đau dữ dội ở bài glôcôm cấp đau mắt dữ dội.

2. Khi nào cần đi khám

Phần lớn trường hợp có thể theo dõi tại nhà. Nhưng có những mốc rõ ràng để không chờ thêm.

🔴 Đi khám ngay trong hôm nay

Hãy đi khám ngay nếu mắt đỏ đi kèm bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây — cho thấy vấn đề đã vào sâu hơn kết mạc:

• Thị lực giảm, kể cả giảm nhẹ hoặc chỉ thấy nhoè hơn hôm qua.
• Đau nhức sâu trong hốc mắt, khác với cộm rát ở bề mặt.
• Sợ ánh sáng rõ rệt, phải nhíu mắt hoặc tìm chỗ tối.
• Đỏ thành vòng sát quanh lòng đen thay vì rải khắp lòng trắng.
• Hai con ngươi không đều nhau hoặc con ngươi bên đỏ phản ứng chậm với ánh sáng.
• Đỏ mắt kèm nôn, buồn nôn và nhức nửa đầu cùng bên.
• Đỏ xuất hiện sau chấn thương hoặc hoá chất bắn vào mắt.
• Sưng nề lan ra quanh mắt kèm sốt, khó đưa mắt sang các hướng.
• Đang đeo kính áp tròng khi mắt đỏ — hãy tháo kính ra và giữ lại để bác sĩ xem.

Nên đi khám trong vài ngày tới

• Đỏ kéo dài quá mười ngày mà không nhạt dần.
• Đỏ quay lại nhiều đợt ở cùng một bên.
• Đỏ kèm cộm rát dai dẳng dù đã nghỉ mắt và nhỏ nước mắt nhân tạo.
• Đỏ khu trú một khu vực hình quạt ở một phía lòng trắng, mạch máu nổi to.
• Xuất huyết dưới kết mạc lặp lại nhiều lần ở người dùng thuốc chống đông hoặc có huyết áp cao.
• Đỏ kèm nhạy cảm với ánh sáng tăng dần — xem thêm mắt nhạy cảm với ánh sáng.
• Bờ mi có vảy ở chân lông mi kéo dài kèm chắp hoặc lẹo hay quay lại.

Buổi khám thường gồm những gì

Bác sĩ sẽ hỏi mắt nào đỏ trước, đỏ bao lâu, có ngứa hay cộm, có ghèn không, có ho mạnh hay gắng sức không, bạn đang dùng thuốc gì. Sau đó đo thị lực từng mắt, rồi khám bằng đèn khe để xem lớp nào đang đỏ: kết mạc, thượng củng mạc hay sâu trong tiền phòng.

Tuỳ dấu hiệu, buổi khám có thể thêm nhuộm fluorescein — thuốc nhuộm bám vào vùng biểu mô bị mất để lộ vết trầy mà mắt thường không thấy, lật mi trên tìm dị vật sót, và đo nhãn áp nếu nghi ngờ glôcôm. Những thứ nên mang theo được liệt kê ở trang trước khi đi khám.

3. Làm gì trong lúc chờ mắt đỡ

Việc nên làm

Nghỉ mắt theo nhịp và chớp mắt có ý thức. Sau mỗi khoảng hai mươi phút nhìn gần, hãy rời màn hình nhìn ra xa vài chục giây, để lớp nước mắt trải lại đều trên bề mặt.

Nhỏ nước mắt nhân tạo loại không chứa chất bảo quản. Nó không diệt tác nhân gây bệnh, nhưng làm loãng dị nguyên, giữ ẩm bề mặt và giảm cảm giác cộm. Cách chọn ở bài nước mắt nhân tạo dùng thế nào.

Chườm mát năm đến mười phút nếu đang ngứa nhiều. Nhiệt độ thấp làm mạch co lại, hữu ích với nhóm dị ứng. Dùng khăn sạch, không đặt đá trực tiếp lên da mi.

Tìm và tách khỏi yếu tố khởi phát. Ghi lại đỏ mắt xuất hiện sau việc gì: dọn nhà, ngủ cùng vật nuôi, mùa hoa, phòng có khói thuốc, một loại mascara mới.

Rửa tay và dùng riêng khăn, gối nếu có cộm và chảy nước mắt nghi do virus. Không dùng chung lọ thuốc nhỏ vì đầu lọ đã chạm vào mi mắt.

Tạm ngừng kính áp tròng và mỹ phẩm mắt cho tới khi lòng trắng trắng lại.

Việc không nên làm

Đừng dùng thuốc nhỏ “làm trắng mắt”. Nhóm này chứa chất co mạch, làm mắt trắng lại trong ít phút nhưng không xử lý nguyên nhân. Dùng vài tuần liền thì mạch giãn bật lại mạnh hơn mỗi khi thuốc hết tác dụng.

Đừng tự mua kháng sinh nhỏ mắt theo lời mách. Phần lớn nhóm đỏ mà không mờ này không do vi khuẩn, nên kháng sinh không có tác dụng mà còn góp phần tạo vi khuẩn đề kháng. Lý do ở bài không nên tự ý mua kháng sinh trị đau mắt đỏ.

Đừng dùng thuốc nhỏ có corticoid khi chưa được chỉ định. Nó giảm đỏ rất nhanh nên dễ tạo cảm giác đang hiệu quả, nhưng nếu bên dưới là nhiễm virus herpes hoặc có tổn thương giác mạc thì làm tổn thương lan rộng, và dùng dài ngày có thể làm tăng nhãn áp.

Đừng dụi mắt. Dụi giải phóng thêm chất gây viêm, làm trầy biểu mô giác mạc và có thể làm vỡ thêm mạch máu dưới kết mạc.

Đừng đắp lá hay nhỏ sữa mẹ vào mắt. Các cách này đưa thêm vi khuẩn vào bề mặt đang bị kích thích.

Đừng bỏ qua vì “chỉ là đỏ thường”. Đỏ kéo dài luôn cần được xác định nguyên nhân, kể cả khi bạn vẫn nhìn rõ. Phạm vi các bệnh ở lớp bề mặt này mô tả ở chuyên khoa giác mạc kết mạc.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn nhận ra kiểu đỏ của mình và biết mốc nào thì phải đi khám. Nó không soi được đèn khe để biết lớp nào đang viêm, không nhuộm fluorescein để tìm vết trầy trên giác mạc, không đo được nhãn áp và không lật mi tìm dị vật. Nếu có dấu hiệu 🔴 ở trên, hoặc bạn không chắc, hãy đặt lịch khám — thông tin ở trang liên hệ.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Chuyên khoa giác mạc kết mạc
• Mắt đỏ không phải đau mắt đỏ
• Khô mắt: nguyên nhân và xử trí
• Đau mắt đỏ lây qua đường nào
• Đau mắt đỏ bao lâu thì khỏi
• Viêm bờ mi mắt
• Mắt nhạy cảm với ánh sáng
• Nước mắt nhân tạo dùng thế nào
• Cao huyết áp ảnh hưởng mắt
• Trước khi đi khám
• Liên hệ