Mắt đỏ một mảng tím sẫm dưới kết mạc: có nguy hiểm không

Sáng ra bạn soi gương và thấy trên lòng trắng có một mảng đỏ tươi, ranh giới rõ như vệt mực đổ, phần giữa đã ngả sang tím sẫm. Mắt không rát, không cộm, nhìn vẫn rõ như hôm qua. Hôm trước bạn có một cơn ho dai dẳng suốt buổi tối. Đây là tình huống rất hay gặp, và mức độ đáng sợ khi nhìn gần như không liên quan gì tới mức độ nguy hiểm thật sự.

Trả lời ngắn: Một mảng máu khu trú trên lòng trắng, ranh giới rõ, không kèm giảm thị lực và thường không đau, phần lớn là xuất huyết dưới kết mạc — một mạch máu rất nhỏ bị vỡ sau khi ho, hắt hơi, nôn, rặn hoặc xoa mắt mạnh. Máu tự tan trong một đến hai tuần và đổi màu dần như một vết bầm. Hãy đi khám ngay nếu có chấn thương, đau nhức, giảm thị lực, hoặc thấy máu đọng trong lòng đen.

1. Vì sao lòng trắng lại xuất hiện một mảng máu

Hình ảnh này có tên là xuất huyết dưới kết mạc.

Kết mạc và lớp mạch máu nằm bên dưới

Kết mạc là lớp màng mỏng, trong suốt, phủ lên lòng trắng. Bên dưới có một mạng mạch máu rất mảnh nằm trên bề mặt củng mạc — lớp vỏ dai màu trắng tạo nên phần “lòng trắng”.

Khi một mạch máu nhỏ ấy vỡ, máu bị giữ lại trong khoang giữa kết mạc và củng mạc, lan thành một mảng phẳng bờ rõ thay vì tụ thành cục. Nền củng mạc trắng phía sau làm màu đỏ nổi bật lên hết mức, nên một lượng máu rất ít vẫn tạo ra hình ảnh trông như mắt bị thương nặng.

Điểm quan trọng nhất: máu nằm ở lớp bề mặt, bên ngoài nhãn cầu. Nó không phủ lên giác mạc, không lọt vào tiền phòng và không ảnh hưởng tới võng mạc, nên thị lực giữ nguyên. Kiểu đỏ mắt lành tính này được đặt cạnh các nguyên nhân khác trong bài mắt đỏ nhưng thị lực vẫn bình thường.

Những việc hay làm vỡ mạch máu dưới kết mạc

Mạch máu ở đây rất mảnh, nên chỉ cần một lần áp lực tăng vọt hoặc một lực tác động trực tiếp là đủ.

Áp lực trong lồng ngực tăng đột ngột

Đây là nhóm nguyên nhân hay gặp nhất. Khi bạn ho mạnh, hắt hơi liên tục, nôn, rặn lúc táo bón, nín thở nâng vật nặng hoặc thổi bóng bay, áp lực trong lồng ngực tăng vọt và dội lên hệ tĩnh mạch vùng đầu mặt, khiến mạch máu mảnh nhất ở kết mạc vỡ. Mảng máu thường chỉ hiện rõ sau vài giờ, có khi tới sáng hôm sau mới thấy.

Tác động trực tiếp lên mắt

Xoa hoặc dụi mắt mạnh, nhất là lúc mắt đang khô và cộm, là nguyên nhân rất thường gặp. Ngoài ra còn có: đeo hoặc tháo kính áp tròng thô bạo, cố dùng tay lấy hạt bụi trong mắt, bị cành cây quệt vào. Cách xử lý bụi và dị vật cho đúng có ở bài dị vật bay vào mắt xử lý thế nào, còn nếu nguyên nhân là khô bề mặt thì nên xem cách dùng nước mắt nhân tạo.

Khác hẳn là khi mảng máu xuất hiện sau một cú va đập vào mắt hay vùng quanh mắt. Lúc đó nó là dấu hiệu cần đánh giá xem có tổn thương sâu hơn hay không, như ở bài mắt bị chấn thương do vật nhọn.

Yếu tố làm mạch máu dễ vỡ hơn bình thường

Cùng một cơn ho, người này vỡ mạch còn người kia không, thường vì nền mạch máu khác nhau: thành mạch giòn hơn theo tuổi, tăng huyết áp chưa kiểm soát, đái tháo đường lâu năm, và nhất là thuốc chống đông máu hoặc kháng kết tập tiểu cầu dùng hằng ngày. Với người dùng những thuốc này, mảng máu có thể rộng hơn và tan chậm hơn — đó là lý do để báo với bác sĩ đang theo dõi cho bạn.

Không tìm được nguyên nhân nào cả

Một phần không nhỏ trường hợp là tự nhiên: bạn thức dậy đã thấy mảng máu, không ho, không nôn, không dụi mắt. Điều này bình thường, miễn là chỉ xảy ra một lần đơn lẻ và không kèm dấu hiệu nào ở mục 2.

Vì sao nhìn đáng sợ mà phần lớn lại lành tính

Hãy hình dung một vết bầm nhỏ ở cẳng tay. Bạn không lo vì da che mất và màu bầm bị nền da làm nhòe đi. Cùng lượng máu đó đặt lên nền củng mạc trắng thì hiện lên rõ mồn một. Bản chất tổn thương giống nhau: máu ngoài mạch nằm trong mô, cơ thể sẽ tự dọn, phần lớn xong trong một đến hai tuần.

Máu đổi màu theo ngày như thế nào

• Ngày 1 đến ngày 3: đỏ tươi, bờ rõ. Mảng máu có thể *lan rộng thêm* do máu tiếp tục dàn ra trong khoang. Đây là diễn biến bình thường.
• Ngày 4 đến ngày 7: chuyển tím sẫm rồi ngả nâu, như một vết bầm đang cũ đi.
• Tuần thứ hai: rìa mảng nhạt dần sang vàng nhạt, diện tích thu nhỏ lại.
• Sau đó: lòng trắng trở lại như cũ. Mảng máu rộng chiếm gần hết một bên lòng trắng có thể cần khoảng ba tuần.

Nếu mảng máu vẫn giữ nguyên màu đỏ tươi và nguyên kích thước sau mười ngày, đó là mốc nên đi khám.

Phân biệt với những kiểu mắt đỏ khác

Mắt đỏ do viêm. Đỏ lan toả khắp lòng trắng thành một vùng hồng đều, vẫn nhìn thấy các mạch máu dạng lưới. Kèm theo là ghèn, cộm như có sạn, chảy nước mắt, ngứa, và thường lan sang mắt kia sau một hai ngày. Ngược lại, xuất huyết dưới kết mạc là một mảng đặc, bờ rõ, một bên, khô ráo, không ghèn. Cách đối chiếu nằm ở bài mắt đỏ không phải đau mắt đỏ, còn diễn biến từng ngày của nhóm viêm có ở bài đau mắt đỏ bao lâu thì khỏi.

Máu trong lòng đen — xuất huyết tiền phòng. Cần cấp cứu. Máu đọng bên trong mắt, ở khoang phía trước tròng đen, thường thấy như một lớp máu có mặt phẳng ngang ở phần dưới lòng đen, kèm nhìn mờ và đau. Hầu hết xảy ra sau chấn thương, và cần đi cơ sở chuyên khoa mắt ngay.

Đỏ quanh rìa lòng đen kèm đau nhức. Vùng đỏ đậm nhất là vòng quanh sát lòng đen, kèm đau nhức sâu, nhìn mờ, quầng sáng quanh đèn, buồn nôn, thì hướng nghĩ là glôcôm cấp hoặc viêm màng bồ đào, mô tả ở bài đau mắt dữ dội kèm nhức đầu nôn. Các bệnh ở lớp bề mặt mắt nằm trong chuyên khoa giác mạc kết mạc.

2. Khi nào cần đi khám

Phần lớn trường hợp chỉ cần theo dõi ở nhà. Nhưng có những dấu hiệu đi kèm làm đổi hẳn hướng xử lý.

🔴 Đi khám ngay trong hôm nay

• Mảng máu xuất hiện sau một cú va đập vào mắt hoặc vùng quanh mắt, dù nhìn vẫn rõ.
• Thị lực giảm ở mắt đó, kể cả giảm nhẹ.
• Đau nhức trong mắt hoặc quanh hốc mắt.
• Thấy máu đọng trong lòng đen, hoặc lòng đen mất độ trong.
• Đồng tử hai bên không đều nhau, mắt nhìn đôi, hoặc mắt lồi ra so với bên kia.
• Mảng máu kèm sưng nề mi lan rộng hoặc kèm sốt.
• Xuất hiện sau khi có hoá chất bắn vào mắt hoặc vật gì đó lao vào mắt tốc độ cao.
• Đang dùng thuốc chống đông và mảng máu lan rộng nhanh trong vài giờ.

Các mốc đỏ khác của mắt được gom lại trong bài mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay.

Nên đi khám trong vài ngày tới

• Mảng máu tái đi tái lại nhiều lần trong vài tháng.
• Kèm dễ chảy máu ở nơi khác: chảy máu mũi, chảy máu chân răng, vết bầm tím trên da mà không nhớ va vào đâu.
• Bạn đang dùng thuốc chống đông hay kháng kết tập tiểu cầu và đây là lần đầu gặp.
• Sau mười ngày mảng máu chưa nhạt đi chút nào.
• Có tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt, hoặc lâu rồi bạn chưa đo huyết áp.
• Mảng máu gồ cao lên rõ, làm mi khó nhắm kín, hoặc gây cộm nhiều.

Buổi khám thường gồm những gì

Bác sĩ sẽ hỏi thời điểm bạn phát hiện, có ho, nôn, rặn hay dụi mắt trước đó không, có va đập gì không, và các thuốc bạn đang dùng.

Sau đó là đo thị lực từng mắt, khám bằng đèn khe để xác định máu nằm dưới kết mạc chứ không phải trong mắt, và đo nhãn áp. Nhãn áp quan trọng khi có tiền sử va đập, vì tổn thương bên trong có thể làm áp lực trong mắt tăng lên — quy trình đo được giải thích ở bài đo nhãn áp là gì. Có chấn thương thì bác sĩ thường soi đáy mắt sau khi nhỏ giãn đồng tử.

Với trường hợp tái phát nhiều đợt, bác sĩ có thể đo huyết áp và cho làm xét nghiệm máu cơ bản. Những thứ nên mang theo được liệt kê ở trang trước khi đi khám.

3. Làm gì trong hai tuần chờ máu tan

Việc nên làm

Để mắt yên. Sinh hoạt, đi làm, đọc sách, dùng máy tính, đeo kính như bình thường đều được.

Nhỏ nước mắt nhân tạo nếu thấy cộm. Mảng máu gồ lên có thể làm mi cọ vào gây khô rát. Nước mắt nhân tạo không làm máu tan nhanh hơn nhưng làm bề mặt dễ chịu và giúp bạn bớt muốn dụi mắt.

Chườm lạnh trong một hai ngày đầu, sau đó chườm ấm. Túi lạnh bọc khăn áp ngoài mi có thể giúp mạch co lại; từ ngày thứ ba, khăn ấm giúp máu được dọn nhanh hơn.

Đo huyết áp một lần, nhất là nếu bạn trên 40 tuổi hoặc lâu rồi chưa kiểm tra.

Chụp một ảnh mảng máu mỗi ngày để so sánh khách quan, và cho bác sĩ thấy diễn biến nếu phải đi khám.

Việc không nên làm

Đừng dụi hay xoa mắt. Việc này dễ làm mảng máu rộng thêm và làm vỡ thêm mạch khác.

Đừng tự mua thuốc kháng sinh hay thuốc nhỏ có corticoid. Không có nhiễm khuẩn nên kháng sinh không giải quyết gì; còn corticoid dùng không có chỉ định có thể làm tăng nhãn áp.

Đừng nhỏ thuốc “làm trắng mắt” hay thuốc co mạch bán không cần đơn. Chúng chỉ làm nhạt màu đỏ tạm thời và dùng lặp lại dễ gây đỏ dội lại.

Đừng đắp lá, nhỏ sữa mẹ hay nhỏ nước cốt gì vào mắt. Không giúp máu tan mà thêm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Đừng tự bỏ thuốc chống đông đang dùng. Hãy nói với bác sĩ đang kê thuốc và để họ quyết định.

Đừng tránh việc đi khám chỉ vì mắt thường không đau. Có chấn thương hoặc có giảm thị lực thì vẫn phải khám.

Khi nào cần nghĩ tới tăng huyết áp

Một lần xuất huyết dưới kết mạc đơn lẻ, có nguyên nhân rõ như sau cơn ho, không nói lên điều gì về huyết áp. Nhưng nếu tình trạng này lặp lại nhiều đợt trong vài tháng mà không có nguyên nhân cơ học nào, huyết áp là thứ nên kiểm tra trước tiên. Huyết áp cao lâu ngày còn tác động tới mạch máu ở võng mạc, nơi tổn thương ảnh hưởng thật sự tới thị lực — xem bài cao huyết áp ảnh hưởng mắt.

Điều bài viết này không thay được

Bài viết giúp bạn nhận ra hình ảnh mình đang thấy và biết mốc nào thì phải đi khám. Nhưng nó không soi được đèn khe để xác nhận máu nằm dưới kết mạc chứ không phải trong tiền phòng, không đo được thị lực và nhãn áp. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu 🔴 ở trên, có va đập trước đó, hoặc chưa yên tâm, hãy đặt lịch khám — thông tin ở trang liên hệ. Các chủ đề nhãn khoa khác được xếp theo nhóm tại trang kiến thức nhãn khoa.

4. Câu hỏi thường gặp

5. Đọc thêm

• Kiến thức nhãn khoa
• Chuyên khoa giác mạc kết mạc
• Mắt đỏ nhưng thị lực vẫn bình thường
• Mắt đỏ không phải đau mắt đỏ
• Đau mắt đỏ bao lâu thì khỏi
• Đau mắt dữ dội kèm nhức đầu nôn
• Mắt bị chấn thương do vật nhọn
• Dị vật bay vào mắt xử lý thế nào
• Cao huyết áp ảnh hưởng mắt
• Đo nhãn áp là gì
• Mười dấu hiệu ở mắt phải đi khám ngay
• Nước mắt nhân tạo dùng thế nào
• Trước khi đi khám
• Liên hệ